THC i padaczka — aktualne badania

Padaczka należy do chorób neurologicznych, wokół których w ostatnich latach wyjątkowo intensywnie rozwija się dyskusja dotycząca kannabinoidów. Zainteresowanie to nie jest przypadkowe. Układ endokannabinoidowy uczestniczy w regulacji aktywności neuronów, a substancje występujące w konopiach mogą oddziaływać na mechanizmy związane z pobudliwością komórek nerwowych. Jednocześnie temat jest znacznie bardziej skomplikowany, niż mogłoby wynikać z popularnych informacji o „medycznej marihuanie na padaczkę”. Szczególnie istotne jest rozróżnienie dwóch najbardziej znanych kannabinoidów: THC oraz CBD.

W przypadku padaczki zdecydowanie najwięcej wiarygodnych danych klinicznych zgromadzono dla kannabidiolu, czyli CBD. To właśnie oczyszczony CBD, a nie psychoaktywne THC, stał się podstawą nowoczesnych terapii kannabinoidowych stosowanych w wybranych ciężkich zespołach padaczkowych. Badania dotyczące THC przedstawiają natomiast znacznie bardziej niejednoznaczny obraz. W eksperymentach przedklinicznych obserwowano zarówno działanie przeciwdrgawkowe, jak i brak działania, a w niektórych warunkach także działanie mogące sprzyjać napadom. Współczesne przeglądy naukowe podkreślają właśnie tę dwoistość działania THC.

Dlatego pytanie „czy THC pomaga na padaczkę?” jest z naukowego punktu widzenia zbyt uproszczone. Znacznie właściwsze jest pytanie, w jaki sposób THC wpływa na pobudliwość neuronalną, od czego zależy kierunek tego działania, jakie znaczenie mają dawka i proporcje kannabinoidów oraz czy obecne dowody pozwalają uznać THC za substancję przeciwpadaczkową u człowieka. Na ostatnie z tych pytań odpowiedź pozostaje obecnie ostrożna: dowody kliniczne dotyczące THC są zdecydowanie słabsze niż w przypadku CBD.

Czym jest padaczka i dlaczego tak trudno badać wpływ THC?

Padaczka nie jest pojedynczą chorobą o jednym mechanizmie powstawania. Jest grupą zaburzeń neurologicznych charakteryzujących się predyspozycją mózgu do występowania napadów padaczkowych. Poszczególne zespoły padaczkowe mogą mieć odmienne podłoże genetyczne, strukturalne, metaboliczne, immunologiczne czy infekcyjne. Różnić może się również charakter samych napadów, wiek ich wystąpienia oraz reakcja pacjenta na leczenie.

Ta różnorodność ma ogromne znaczenie dla interpretowania badań nad kannabinoidami. Substancja ograniczająca aktywność napadową w jednym eksperymentalnym modelu padaczki nie musi działać identycznie w innym. Jeszcze trudniejsze jest przenoszenie wyników uzyskanych na zwierzętach bezpośrednio na człowieka.

W przypadku THC problem jest szczególnie wyraźny. Starsze doświadczenia przedkliniczne przynosiły bardzo różne rezultaty. W przeglądzie badań eksperymentalnych opisano modele, w których THC działało przeciwdrgawkowo, takie, w których nie powodowało istotnej zmiany, oraz znacznie rzadsze przypadki działania prodrgawkowego lub mieszanego. W historycznym zestawieniu 34 badań na sześciu gatunkach zwierząt działanie przeciwdrgawkowe THC stwierdzano w około 62% analizowanych modeli, jednak w około jednej trzeciej nie obserwowano znaczącego efektu. Wyników tych nie należy interpretować jako dowodu skuteczności THC u ludzi – pokazują one przede wszystkim, jak silnie efekt zależy od modelu eksperymentalnego.

Padaczka jest ponadto chorobą, w której niewielkie zmiany równowagi pomiędzy pobudzeniem a hamowaniem neuronalnym mogą mieć poważne konsekwencje. Układ nerwowy nie działa według prostej zasady, zgodnie z którą większe zahamowanie aktywności neuronów automatycznie oznacza mniejsze ryzyko napadu. Poszczególne sieci neuronalne pozostają ze sobą w skomplikowanych zależnościach, a zahamowanie określonych neuronów hamujących może paradoksalnie zwiększyć pobudliwość całej sieci.

To jeden z powodów, dla których wpływ THC na padaczkę okazuje się trudny do przewidzenia.

THC a CBD — kluczowe rozróżnienie

Jednym z najczęstszych nieporozumień pojawiających się w dyskusji o konopiach i padaczce jest traktowanie THC oraz CBD jako substancji o podobnym działaniu. Tymczasem ich farmakologia znacząco się różni.

THC, czyli delta-9-tetrahydrokannabinol, jest przede wszystkim znany jako składnik konopi odpowiedzialny za działanie psychoaktywne. Oddziałuje między innymi na receptory kannabinoidowe CB1 i CB2, przy czym szczególne znaczenie neurologiczne ma receptor CB1 występujący licznie w ośrodkowym układzie nerwowym.

CBD, czyli kannabidiol, nie wywołuje typowego dla THC odurzenia i posiada odmienny, wielokierunkowy mechanizm działania. Nie działa po prostu jako druga wersja THC pozbawiona efektu psychoaktywnego. Oddziałuje na szereg celów molekularnych, a jego właściwości przeciwdrgawkowe są obecnie znacznie lepiej udokumentowane.

To właśnie dla CBD przeprowadzono randomizowane badania kliniczne, które wykazały zmniejszenie częstości napadów u części pacjentów z wybranymi ciężkimi i lekoopornymi zespołami padaczkowymi. Najnowsze analizy randomizowanych badań nadal wskazują, że oczyszczony CBD może zwiększać prawdopodobieństwo uzyskania co najmniej 50-procentowego zmniejszenia częstości napadów w padaczce lekoopornej, choć jednocześnie leczenie może zwiększać ryzyko działań niepożądanych.

Takiej jakości dowodów nie można obecnie przypisać THC.

Ma to fundamentalne znaczenie dla całego tematu. Informacja, że „kannabinoidy są wykorzystywane w leczeniu padaczki”, nie oznacza automatycznie, że wykazano terapeutyczne działanie THC. Duża część przełomowych badań klinicznych dotyczyła preparatów zawierających oczyszczony CBD.

Układ endokannabinoidowy i jego znaczenie dla napadów

Aby zrozumieć, dlaczego THC w ogóle zainteresowało neurologów, trzeba przyjrzeć się układowi endokannabinoidowemu. Jest to naturalnie występujący w organizmie system regulacyjny obejmujący między innymi endokannabinoidy, ich receptory oraz enzymy odpowiadające za ich syntezę i rozkład.

Do najlepiej poznanych endokannabinoidów należą anandamid oraz 2-arachidonoiloglicerol, określany skrótem 2-AG.

Układ endokannabinoidowy uczestniczy w regulacji wielu procesów fizjologicznych. W mózgu jest związany między innymi z pamięcią, uczeniem się, odczuwaniem bólu, reakcją na stres, apetytem, koordynacją ruchową oraz kontrolą komunikacji pomiędzy neuronami.

Szczególnie interesujący z punktu widzenia padaczki jest receptor CB1.

Receptory CB1 występują w dużych ilościach w ośrodkowym układzie nerwowym, między innymi w strukturach związanych z pamięcią i kontrolą pobudliwości neuronalnej. Ich aktywacja może wpływać na ilość neuroprzekaźników uwalnianych przez zakończenia presynaptyczne.

Układ endokannabinoidowy pełni między innymi funkcję mechanizmu sprzężenia zwrotnego. Kiedy neuron postsynaptyczny jest intensywnie aktywowany, może dojść do produkcji endokannabinoidów, które przemieszczają się w kierunku zakończenia presynaptycznego. Po związaniu z receptorami CB1 ograniczają uwalnianie określonych neuroprzekaźników.

Mechanizm ten jest niezwykle interesujący w kontekście napadów padaczkowych, ponieważ jednym z podstawowych elementów powstawania napadu jest patologiczna synchronizacja aktywności dużych grup neuronów.

Teoretycznie ograniczenie nadmiernego uwalniania pobudzających neuroprzekaźników mogłoby więc działać ochronnie. Problem polega jednak na tym, że receptory CB1 występują zarówno w określonych zakończeniach neuronów pobudzających, jak i hamujących. Oddziaływanie na układ endokannabinoidowy może zatem prowadzić do bardzo różnych rezultatów zależnie od miejsca, dawki, czasu ekspozycji oraz aktualnego stanu sieci neuronalnej.

THC nie jest ponadto identyczne z naturalnymi endokannabinoidami. Jest egzogennym kannabinoidem wpływającym na ten system w sposób, który nie odtwarza idealnie fizjologicznej, miejscowej i krótkotrwałej aktywacji receptorów.

Receptor CB1 — dlaczego jest tak ważny?

Receptor CB1 jest jednym z najważniejszych punktów styku pomiędzy THC a funkcjonowaniem mózgu. THC zachowuje się wobec niego jako częściowy agonista. Oznacza to, że może receptor aktywować, ale charakter tej aktywacji jest bardziej złożony niż zwykłe przełączenie receptora ze stanu „wyłączony” na „włączony”.

Aktywacja CB1 prowadzi do szeregu zmian wewnątrz komórki nerwowej. W efekcie może dochodzić między innymi do ograniczenia uwalniania neuroprzekaźników.

W kontekście padaczki istotne są dwa podstawowe neuroprzekaźniki: glutaminian oraz GABA.

Glutaminian jest głównym neuroprzekaźnikiem pobudzającym w ośrodkowym układzie nerwowym. Nadmierna aktywność glutaminergiczna może uczestniczyć w powstawaniu i propagacji napadów.

GABA pełni natomiast przede wszystkim funkcję hamującą. Zwiększenie aktywności GABA-ergicznej stanowi jeden z mechanizmów wykorzystywanych przez część klasycznych leków przeciwpadaczkowych.

Na pierwszy rzut oka można byłoby więc oczekiwać, że zahamowanie uwalniania glutaminianu przez aktywację CB1 będzie korzystne. Jednocześnie jednak zahamowanie uwalniania GABA może zmniejszać naturalne mechanizmy hamujące aktywność sieci neuronalnej.

Właśnie dlatego oddziaływanie THC na CB1 nie daje prostego i zawsze przeciwdrgawkowego rezultatu.

W określonej sytuacji biologicznej może dominować ograniczenie transmisji pobudzającej. W innej większe znaczenie może mieć zaburzenie transmisji hamującej. Efekt końcowy zależy od wielu zmiennych, których w realnym mózgu człowieka nie można sprowadzić do jednego mechanizmu.

Czy THC może działać przeciwdrgawkowo?

Badania przedkliniczne wskazują, że odpowiedź brzmi: w pewnych warunkach może.

Eksperymenty prowadzone na zwierzętach już wiele dekad temu pokazywały, że THC w części modeli napadów ograniczało ich występowanie lub nasilenie. Wyniki te były jednym z powodów zainteresowania kannabinoidami jako potencjalną grupą nowych substancji przeciwpadaczkowych.

Problem pojawił się jednak przy porównywaniu różnych modeli.

Nie wszystkie badania dawały taki sam rezultat. W części doświadczeń THC pozostawało bez istotnego wpływu. W innych obserwowano rezultaty zależne od dawki lub rodzaju eksperymentalnie wywoływanego napadu. Opisywano również modele wskazujące na możliwość obniżania progu drgawkowego albo zwiększenia częstości napadów.

Jest to bardzo ważne, ponieważ lek przeciwpadaczkowy powinien charakteryzować się możliwie przewidywalnym profilem działania.

Nie wystarczy wykazać, że dana substancja ogranicza drgawki w jednym modelu zwierzęcym. Konieczne jest ustalenie jej skuteczności w konkretnych typach padaczki, optymalnego zakresu dawek, bezpieczeństwa długotrwałego stosowania, interakcji z innymi lekami oraz wpływu na funkcje poznawcze.

W przypadku THC takich dowodów klinicznych wciąż brakuje.

Czy THC może prowokować napady?

To druga strona problemu i jeden z najważniejszych powodów, dla których nie należy automatycznie przedstawiać THC jako substancji przeciwpadaczkowej.

W literaturze naukowej istnieją doniesienia dotyczące napadów występujących w związku z ekspozycją na produkty konopne. Przegląd poświęcony potencjalnemu prodrgawkowemu działaniu konopi zidentyfikował badania, w których częstość napadów po ostrej ekspozycji była wyższa, niż można byłoby oczekiwać na podstawie częstości występowania napadów w populacji. Autorzy zaznaczali jednak istotne ograniczenia dostępnych danych, w tym problemy z diagnostyką zdarzeń oraz różnorodność używanych produktów. Wysunęli hipotezę, że THC może być jednym z czynników odpowiadających za obserwowany efekt prodrgawkowy.

Nie oznacza to, że każda ekspozycja na THC wywołuje napad ani że THC zawsze działa prodrgawkowo. Pokazuje jednak, że nie można zakładać jednokierunkowego działania ochronnego.

Szczególne problemy interpretacyjne dotyczą produktów konopnych dostępnych poza kontrolowanymi warunkami medycznymi. Ich skład może być bardzo różny. Stężenie THC, ilość CBD, obecność innych kannabinoidów oraz rzeczywista przyjęta dawka mogą znacząco się różnić.

Dodatkowo znaczenie może mieć droga podania, szybkość wzrostu stężenia THC we krwi, wcześniejsza tolerancja, jednoczesne przyjmowanie leków oraz indywidualna podatność pacjenta.

Dlatego obserwacji dotyczących rekreacyjnego używania konopi nie można bezpośrednio porównywać z kontrolowanym podawaniem standaryzowanego produktu farmaceutycznego.

THC a próg drgawkowy

Pojęcie progu drgawkowego opisuje w uproszczeniu podatność mózgu na wystąpienie napadu. Im niższy próg, tym mniejszy bodziec może wystarczyć do wywołania patologicznej aktywności neuronalnej.

Na próg drgawkowy wpływa wiele czynników. Znaczenie mogą mieć predyspozycje genetyczne, strukturalne zmiany mózgu, gorączka, brak snu, zaburzenia metaboliczne, alkohol, niektóre substancje psychoaktywne oraz leki.

Wpływ THC na próg drgawkowy nie został określony w sposób pozwalający stwierdzić, że substancja ta zawsze go podnosi albo zawsze obniża.

W części badań przedklinicznych obserwowano działanie ochronne. Inne eksperymenty wskazywały na możliwość działania przeciwnego. Współczesne przeglądy mechanizmów działania kannabinoidów nadal opisują THC jako substancję, dla której wykazano efekty przeciwdrgawkowe, brak efektu oraz rezultaty prodrgawkowe zależnie od zastosowanego modelu.

Ta niejednoznaczność jest jedną z podstawowych różnic między THC a CBD w kontekście współczesnej epileptologii.

Dlaczego CBD wyprzedziło THC w badaniach nad padaczką?

CBD posiada kilka cech, które uczyniły go znacznie bardziej atrakcyjnym kandydatem do badań klinicznych.

Pierwszą jest brak typowego działania odurzającego charakterystycznego dla THC.

Ma to ogromne znaczenie zwłaszcza w leczeniu dzieci cierpiących na ciężkie zespoły padaczkowe. Substancja powodująca istotne zaburzenia percepcji, pamięci, koordynacji czy funkcji poznawczych byłaby znacznie trudniejsza do zastosowania przewlekle w rozwijającym się układzie nerwowym.

Drugą kwestią są bardziej konsekwentne wyniki badań przedklinicznych CBD.

Trzecim elementem stały się wyniki kontrolowanych badań klinicznych. To one zmieniły CBD z substancji otoczonej przede wszystkim zainteresowaniem społecznym w rzeczywisty lek stosowany w określonych wskazaniach.

Współczesne przeglądy badań randomizowanych potwierdzają korzyści CBD u części pacjentów z padaczką lekooporną, choć jednocześnie wskazują na działania niepożądane oraz potrzebę dalszych badań.

Nie można więc przenosić wyników dotyczących CBD na THC.

Jeżeli badanie pokazuje, że CBD zmniejsza liczbę napadów, nie oznacza to, że marihuana zawierająca THC wywoła taki sam efekt. Podobnie nie można zakładać, że produkt zawierający CBD i znaczną ilość THC będzie odpowiadał farmakologicznie oczyszczonemu CBD stosowanemu w badaniach klinicznych.

Padaczka lekooporna a zainteresowanie kannabinoidami

Szczególnie duże zainteresowanie kannabinoidami pojawiło się w przypadku padaczki lekoopornej.

Jest to sytuacja, w której odpowiednio dobrane leczenie przeciwpadaczkowe nie pozwala osiągnąć trwałej kontroli napadów. Pacjenci z ciężkimi zespołami padaczkowymi mogą doświadczać bardzo dużej liczby napadów, a choroba może znacząco wpływać na rozwój, funkcje poznawcze, samodzielność oraz jakość życia.

W takich sytuacjach poszukiwanie nowych możliwości terapeutycznych jest szczególnie intensywne.

Kannabinoidy zwróciły uwagę środowiska medycznego między innymi po licznych historiach pacjentów i rodzin stosujących ekstrakty z konopi. Początkowo duża część tych informacji miała charakter anegdotyczny. Problem polegał na tym, że preparaty różniły się składem, a pacjenci jednocześnie przyjmowali inne leki.

Dopiero zastosowanie standaryzowanego, oczyszczonego CBD pozwoliło przeprowadzić badania umożliwiające znacznie bardziej wiarygodną ocenę skuteczności.

W przypadku THC droga ta nie została jeszcze przebyta w podobnym zakresie.

Publikacje poświęcone klinicznemu wykorzystaniu kannabinoidów w padaczce podkreślały, że nie ma porównywalnego poziomu dowodów potwierdzających skuteczność THC w leczeniu padaczki u ludzi, podczas gdy ugruntowane zastosowania dotyczą przede wszystkim oczyszczonego CBD.

Zespoły padaczkowe, w których kannabinoidy są szczególnie badane

Najbardziej znane badania kliniczne dotyczące kannabinoidów koncentrowały się na ciężkich zespołach padaczkowych rozpoczynających się często w dzieciństwie.

Jednym z nich jest zespół Dravet.

To ciężka encefalopatia padaczkowa związana najczęściej z zaburzeniami genetycznymi dotyczącymi między innymi kanałów jonowych. Napady mogą rozpoczynać się bardzo wcześnie, a wraz z rozwojem choroby pojawiają się kolejne typy napadów oraz problemy rozwojowe.

Drugim ważnym zespołem jest zespół Lennoxa-Gastauta.

Charakteryzuje się on występowaniem różnych rodzajów napadów, często dużą opornością na leczenie oraz zaburzeniami rozwoju i funkcji poznawczych.

Badania oczyszczonego CBD wykazały klinicznie istotne ograniczenie częstości niektórych rodzajów napadów u części takich pacjentów.

Ponownie należy jednak podkreślić: sukces badań CBD nie jest dowodem skuteczności THC.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne w artykułach popularnonaukowych, ponieważ określenia „konopie”, „marihuana medyczna”, „kannabinoidy”, „CBD” oraz „THC” bywają używane zamiennie, mimo że z farmakologicznego punktu widzenia nie oznaczają tego samego.

THC w mózgu osoby z padaczką

Wpływ THC na mózg osoby cierpiącej na padaczkę może potencjalnie zależeć od wielu elementów występujących jednocześnie.

Pierwszym jest rodzaj padaczki.

Drugim – aktualnie stosowane leczenie.

Trzecim – ilość THC i sposób jego przyjęcia.

Czwartym – obecność CBD oraz innych składników produktu.

Piątym – wcześniejsza ekspozycja na THC i związana z nią tolerancja.

Szóstym – wiek pacjenta.

Siódmym – indywidualne różnice w metabolizmie.

Ósmym – współistniejące choroby neurologiczne i psychiatryczne.

Wszystko to sprawia, że określenie „THC działa na padaczkę” jest zdecydowanie zbyt ogólne.

W dodatku napad padaczkowy jest zdarzeniem dynamicznym. Aktywność neuronalna przed napadem, podczas niego oraz po jego zakończeniu znacząco się różni. Układ endokannabinoidowy również może reagować na intensywną aktywność neuronalną.

Badacze interesują się więc nie tylko pytaniem, czy podanie zewnętrznego kannabinoidu zatrzyma napad, lecz także tym, jak endogenny układ kannabinoidowy uczestniczy w naturalnej odpowiedzi mózgu na nadmierne pobudzenie.

THC, tolerancja i długotrwała ekspozycja

Kolejnym problemem jest tolerancja.

Przy regularnej ekspozycji na THC układ nerwowy adaptuje się do przewlekłej aktywacji receptorów kannabinoidowych. Może dochodzić między innymi do zmian dostępności i wrażliwości receptorów CB1.

Oznacza to, że działanie określonej dawki THC po jednorazowym zastosowaniu może różnić się od działania tej samej dawki po długim okresie regularnego używania.

Z perspektywy leczenia padaczki jest to szczególnie istotne. Terapia przeciwpadaczkowa jest zazwyczaj długotrwała, dlatego potencjalny lek powinien zachowywać możliwie stabilną skuteczność.

Jeżeli efekt przeciwdrgawkowy substancji zmieniałby się wraz z rozwojem tolerancji, znacząco komplikowałoby to jej wykorzystanie kliniczne.

Dodatkowym problemem może być nagłe odstawienie substancji po długotrwałej ekspozycji. W literaturze opisywano przypadki nasilenia napadów po zaprzestaniu używania konopi u osób z padaczką, choć takie obserwacje nie wystarczają do ustalenia uniwersalnej zależności przyczynowej.

Produkty bogate w THC a oczyszczone kannabinoidy

Jednym z największych problemów dotyczących interpretowania informacji o konopiach w padaczce jest ogromna różnica pomiędzy produktem farmaceutycznym a niestandaryzowanym produktem konopnym.

W badaniu klinicznym badacz dokładnie wie, jaką substancję otrzymuje pacjent, w jakiej dawce i według jakiego schematu.

W przypadku produktów o niekontrolowanym składzie sytuacja wygląda inaczej.

Dwie próbki określane potocznie jako „marihuana” mogą mieć zupełnie różne stężenia THC i CBD. Mogą również różnić się zawartością innych fitokannabinoidów i terpenów.

Jeszcze większe różnice mogą występować pomiędzy kwiatami, ekstraktami, olejami i koncentratami.

Z tego względu obserwacja dotycząca jednego preparatu nie może automatycznie zostać przeniesiona na wszystkie produkty pochodzące z Cannabis sativa.

W neurologii ma to ogromne znaczenie, ponieważ nawet stosunkowo niewielka różnica w dawce aktywnej substancji może wpływać na tolerancję oraz bezpieczeństwo terapii.

Czy większa ilość THC oznacza silniejsze działanie przeciwdrgawkowe?

Nie.

Nie istnieje obecnie podstawa naukowa pozwalająca przyjąć prostą zależność: im więcej THC, tym większa ochrona przed napadami.

Wręcz przeciwnie – złożone i niekiedy sprzeczne wyniki badań przedklinicznych sugerują, że taka interpretacja byłaby nieuzasadniona.

W farmakologii często występują nieliniowe zależności dawka–efekt. Substancja może wywoływać odmienne efekty przy niskiej, średniej i wysokiej ekspozycji.

W przypadku THC sytuację dodatkowo komplikuje wpływ na wiele obszarów funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego.

Wraz ze wzrostem dawki mogą nasilać się zaburzenia uwagi, pamięci krótkotrwałej, czasu reakcji, koordynacji oraz percepcji. U podatnych osób mogą wystąpić również lęk, dezorientacja lub inne niepożądane objawy psychiczne.

Z perspektywy osoby chorej na padaczkę takie działania mogą mieć szczególne znaczenie, ponieważ sama choroba oraz stosowane leki przeciwpadaczkowe mogą już wpływać na funkcjonowanie poznawcze i poziom senności.

Dlaczego wyniki badań na zwierzętach nie wystarczą?

Badania na zwierzętach są niezwykle ważnym etapem rozwoju nowych leków. Pozwalają analizować mechanizmy molekularne, oceniać potencjalne działanie przeciwdrgawkowe oraz identyfikować możliwe zagrożenia.

Nie zastępują jednak randomizowanych badań klinicznych.

Padaczka człowieka jest wyjątkowo złożona. Laboratoryjny model napadu wywołanego określoną substancją chemiczną czy stymulacją elektryczną odtwarza jedynie wybrane elementy choroby.

Dodatkowo metabolizm THC różni się między gatunkami.

Różnić mogą się także rozmieszczenie receptorów, wrażliwość układu nerwowego oraz odpowiedź na określoną dawkę.

Dlatego wynik pokazujący, że THC ogranicza napady u myszy, jest sygnałem uzasadniającym dalsze badania, a nie dowodem pozwalającym zalecić THC osobie cierpiącej na padaczkę.

Właśnie tutaj znajduje się jedna z największych różnic pomiędzy THC a CBD: w przypadku CBD etap badań przedklinicznych został uzupełniony kontrolowanymi badaniami na pacjentach, podczas gdy dla THC nadal brakuje porównywalnego materiału klinicznego.

Co mówią najnowsze przeglądy badań?

Współczesne publikacje przeglądowe nadal traktują kannabinoidy jako interesujący kierunek badań neurologicznych, ale jednocześnie bardzo wyraźnie rozdzielają poziom dowodów dotyczących poszczególnych substancji.

Obszerna analiza opublikowana w „Physiological Reviews” omawia zarówno przeciwdrgawkowe, jak i prodrgawkowe efekty kannabinoidów w modelach eksperymentalnych oraz zestawia je z badaniami klinicznymi. Najbardziej ugruntowane dane terapeutyczne dotyczą CBD, podczas gdy znaczenie THC pozostaje dużo mniej jednoznaczne.

Przegląd literatury obejmujący publikacje dostępne do połowy 2025 roku również wskazuje, że THC oddziałuje przede wszystkim jako częściowy agonista receptorów CB1 i CB2 oraz że w eksperymentach opisywano zarówno działanie przeciwdrgawkowe, jak i brak działania czy efekty mogące prowokować drgawki.

Z kolei metaanaliza randomizowanych badań nad pochodnymi konopi w padaczce lekoopornej opublikowana w 2025 roku wskazuje przede wszystkim na korzyści wynikające ze stosowania CBD. Autorzy jednocześnie podkreślają, że dla wielu innych porównań dotyczących kannabinoidów pewność dowodów pozostaje niska lub bardzo niska.

Obecny stan wiedzy nie daje zatem podstaw do prostego stwierdzenia, że THC jest skutecznym lekiem przeciwpadaczkowym. Znacznie bardziej uzasadnione jest stwierdzenie, że THC posiada biologiczne właściwości mogące wpływać na mechanizmy związane z napadami, lecz kierunek i kliniczne znaczenie tego wpływu nie zostały jeszcze wystarczająco wyjaśnione.

W kolejnych latach szczególnie ważne będzie ustalenie, czy określone mechanizmy związane z receptorami kannabinoidowymi można wykorzystać terapeutycznie bez psychoaktywnych i potencjalnie niekorzystnych efektów THC. Z tego powodu badania coraz częściej dotyczą nie tylko samego THC i CBD, lecz również innych fitokannabinoidów, syntetycznych modulatorów układu endokannabinoidowego oraz konkretnych szlaków molekularnych odpowiadających za kontrolowanie pobudliwości neuronalnej.

Co pokazują badania kliniczne dotyczące THC?

Największym problemem w ocenie THC jako potencjalnego środka przeciwpadaczkowego pozostaje brak dużych, dobrze zaprojektowanych badań klinicznych porównywalnych z tymi, które przeprowadzono dla oczyszczonego CBD. Badania laboratoryjne i eksperymenty na zwierzętach mogą wskazywać interesujące mechanizmy biologiczne, ale dopiero kontrolowane badania z udziałem pacjentów pozwalają odpowiedzieć na pytanie, czy dana substancja rzeczywiście zmniejsza liczbę napadów i czy korzyści przewyższają ryzyko działań niepożądanych.

Aktualne stanowisko International League Against Epilepsy pokazuje bardzo wyraźnie, gdzie znajduje się obecnie ciężar dowodów. Organizacja wskazuje na skuteczność kannabidiolu w niektórych typach padaczki, szczególnie w zespołach Lennoxa-Gastauta i Dravet, natomiast nie przedstawia analogicznie mocnych dowodów dla THC.

To rozróżnienie jest niezwykle istotne. W popularnych materiałach często można spotkać stwierdzenie, że „konopie pomagają na padaczkę”. Jest ono jednak zbyt ogólne. To, że jeden konkretny kannabinoid został dokładnie przebadany i wykazał skuteczność w określonych wskazaniach, nie oznacza, że wszystkie kannabinoidy występujące w tej samej roślinie mają identyczne właściwości.

THC pozostaje interesującym obiektem badań przede wszystkim ze względu na jego wpływ na receptory CB1 i regulację uwalniania neuroprzekaźników. Nie oznacza to jednak, że można obecnie traktować wysokie dawki THC jako odpowiednik leczenia przeciwpadaczkowego.

THC nie jest zatwierdzonym lekiem na padaczkę

Współczesna medycyna wykorzystuje kannabinoidy w leczeniu niektórych zespołów padaczkowych, ale należy precyzyjnie wskazać, o jaki kannabinoid chodzi.

W Stanach Zjednoczonych zatwierdzony preparat Epidiolex zawiera oczyszczony kannabidiol. Według aktualnej informacji FDA jest on przeznaczony do leczenia napadów związanych z zespołem Lennoxa-Gastauta, zespołem Dravet oraz stwardnieniem guzowatym u pacjentów od pierwszego roku życia.

Preparat ten nie jest lekiem zawierającym THC.

Nie jest też odpowiednikiem olejku konopnego kupowanego bez kontroli lekarskiej ani marihuany zawierającej mieszaninę wielu różnych substancji.

Farmaceutyczny CBD ma ściśle określone stężenie substancji czynnej, kontrolowaną jakość oraz schemat dawkowania. Pacjent pozostaje pod opieką lekarza, ponieważ również CBD może wywoływać działania niepożądane oraz wchodzić w istotne interakcje z innymi lekami.

W przypadku THC standard terapeutyczny stosowany w padaczce na podobnym poziomie nie został ustanowiony.

Dlatego określenie THC mianem „leku na padaczkę” byłoby na obecnym etapie wiedzy naukowej nieuzasadnione.

Dlaczego tak trudno przeprowadzić badania THC u pacjentów z padaczką?

Jedną z przeszkód jest psychoaktywność THC.

W kontrolowanym badaniu klinicznym pacjent oraz badacz powinni w idealnej sytuacji nie wiedzieć, czy podawany jest aktywny lek, czy placebo. W przypadku substancji wywołującej charakterystyczne zmiany percepcji, nastroju lub funkcji poznawczych utrzymanie takiego zaślepienia może być trudniejsze.

Kolejnym problemem jest dobór dawki.

Zbyt mała ekspozycja może nie powodować oczekiwanego efektu neurologicznego. Większa ekspozycja może natomiast zwiększać ryzyko działań psychoaktywnych, senności, zaburzeń pamięci, pogorszenia koordynacji czy lęku.

W padaczce szczególnie ważny jest także długoterminowy charakter terapii. Nie wystarczy sprawdzić, czy THC ogranicza liczbę napadów przez kilka godzin. Potencjalny lek powinien być oceniony podczas wielotygodniowego lub wielomiesięcznego stosowania.

Badacze musieliby sprawdzić między innymi, czy z czasem rozwija się tolerancja, czy konieczne staje się zwiększanie dawki, czy długotrwałe używanie wpływa na funkcje poznawcze oraz co dzieje się po zmniejszeniu dawki albo zakończeniu terapii.

Szczególnej ostrożności wymagałyby badania z udziałem dzieci i młodzieży, ponieważ ich ośrodkowy układ nerwowy pozostaje w okresie rozwoju.

Wszystkie te problemy powodują, że potencjalne badania THC w padaczce muszą być projektowane znacznie ostrożniej niż prosty eksperyment oceniający, czy pojedyncza dawka zmniejsza występowanie drgawek.

Aktualne badania nadal pokazują niejednoznaczność THC

Przegląd mechanizmów działania kannabinoidów w padaczce obejmujący literaturę naukową do czerwca 2025 roku wskazuje, że THC może w niektórych modelach wykazywać właściwości przeciwdrgawkowe lub modyfikować działanie leków przeciwpadaczkowych. Jednocześnie istnieją również doświadczenia, w których THC nie wpływało na napady, działało prodrgawkowo albo dawało wyniki trudne do jednoznacznej interpretacji.

Jest to bardzo charakterystyczne dla obecnego stanu wiedzy.

Nauka nie znajduje się już na etapie pytania, czy THC w ogóle wpływa na układ nerwowy związany z epileptogenezą. Wiadomo, że wpływa. Prawdziwe pytanie dotyczy tego, kiedy ten wpływ może być korzystny, kiedy neutralny, a kiedy potencjalnie niekorzystny.

Możliwe, że odpowiedź zależy od rodzaju padaczki.

Możliwe, że kluczowe znaczenie ma dawka.

Możliwe także, że THC działa inaczej jako samodzielna substancja, a inaczej w obecności CBD.

Nie można wykluczyć również różnic wynikających z genetyki pacjenta, wieku, płci, metabolizmu, wcześniejszego stosowania THC czy jednoczesnego przyjmowania leków.

Badania nad THC pokazują więc interesujący potencjał biologiczny, ale nie pozwalają obecnie stworzyć uniwersalnego schematu terapeutycznego.

THC a poszczególne rodzaje napadów

Padaczka obejmuje wiele odmiennych rodzajów napadów. W 2025 roku International League Against Epilepsy opublikowała zaktualizowaną klasyfikację, która zachowuje cztery główne klasy: napady ogniskowe, uogólnione, o nieznanym początku ogniskowym lub uogólnionym oraz niesklasyfikowane.

To rozróżnienie ma znaczenie również w badaniach kannabinoidów.

Mechanizmy odpowiadające za napady ogniskowe mogą różnić się od mechanizmów napadów uogólnionych. W pierwszym przypadku patologiczna aktywność rozpoczyna się w określonej sieci neuronalnej, natomiast w drugim od początku uczestniczą w niej szerzej rozmieszczone sieci mózgowe.

Nie istnieją obecnie przekonujące dowody pozwalające stwierdzić, że THC posiada określoną, dobrze udokumentowaną skuteczność przeciwko konkretnemu typowi napadu u człowieka.

To kolejna zasadnicza różnica w stosunku do CBD.

W przypadku badań nad farmaceutycznym CBD oceniano określone populacje pacjentów oraz konkretne typy napadów, dzięki czemu można było policzyć ich częstość przed rozpoczęciem terapii i podczas jej stosowania.

W badaniach dotyczących rekreacyjnego używania konopi takie warunki zazwyczaj nie istnieją.

Pacjent może stosować produkt o zmiennym składzie, nieregularnie, w różnych dawkach i jednocześnie przyjmować inne substancje. Jeśli później dochodzi do zmiany liczby napadów, niezwykle trudno jednoznacznie określić przyczynę.

THC a padaczka ogniskowa

Padaczka ogniskowa stanowi szczególnie interesujący obszar badań nad układem endokannabinoidowym.

W wielu modelach eksperymentalnych analizuje się hipokamp, ponieważ struktura ta odgrywa ważną rolę w niektórych formach padaczki płata skroniowego. W hipokampie występuje duża liczba receptorów CB1.

Aktywacja tych receptorów może zmieniać zarówno transmisję glutaminergiczną, jak i GABA-ergiczną.

Teoretycznie zahamowanie nadmiernego uwalniania glutaminianu mogłoby ograniczać rozprzestrzenianie się nieprawidłowej aktywności neuronalnej.

Jednocześnie ograniczenie uwalniania GABA mogłoby działać w przeciwnym kierunku.

To właśnie takie konkurujące ze sobą mechanizmy są jednym z powodów, dla których wyniki badań THC nie zawsze są zgodne.

W 2025 roku opublikowano również opis dwóch przypadków pacjentów z padaczką ogniskową i przewlekłym używaniem konopi. Autorzy zaobserwowali czasowe związki pomiędzy używaniem konopi a napadami przebijającymi się przez leczenie, zaznaczając jednocześnie, że były to jedynie obserwacje kliniczne i nie pozwalają one udowodnić związku przyczynowego.

Takie publikacje mają znaczenie przede wszystkim jako sygnał bezpieczeństwa i punkt wyjścia do dalszych badań, a nie jako dowód, że konopie zawsze nasilają padaczkę.

THC a napady uogólnione

Jeszcze mniej jednoznaczne są dane dotyczące THC w napadach uogólnionych.

Napady uogólnione angażują rozległe sieci neuronalne. Mogą przyjmować różną postać – od krótkich zaburzeń świadomości po napady toniczno-kloniczne.

Działanie THC na tak złożoną aktywność mózgu może zależeć od wielu struktur jednocześnie.

Jednym z problemów jest również to, że część dawnych badań przedklinicznych wykorzystywała modele drgawek wywoływanych chemicznie lub elektrycznie. Takie modele są przydatne do testowania potencjalnych substancji przeciwdrgawkowych, ale nie odpowiadają dokładnie konkretnym ludzkim zespołom padaczkowym.

Dlatego nie można na ich podstawie stwierdzić, że THC będzie skuteczne przykładowo w napadach toniczno-klonicznych.

Czy THC może nasilać padaczkę?

To pytanie wymaga równie dużej uwagi jak potencjalne działanie przeciwdrgawkowe.

W ostatnich latach publikowano dane z systemów nadzoru nad działaniami niepożądanymi, w których zgłaszano napady związane czasowo z ekspozycją na kannabinoidy.

Francuska analiza farmakowigilancji i addyktowigilancji opublikowana w 2025 roku objęła zgłoszenia zdarzeń drgawkowych związanych z produktami kannabinoidowymi. Wśród osób używających ich rekreacyjnie często współistniały dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak alkohol, inne substancje psychoaktywne lub leki mogące sprzyjać napadom. Autorzy zwrócili uwagę na potrzebę informowania osób używających kannabinoidów, szczególnie pacjentów mających padaczkę w wywiadzie, o potencjalnym ryzyku.

Nie oznacza to, że THC było bezpośrednią przyczyną każdego zgłoszonego napadu.

Właśnie to jest jednym z głównych problemów badań obserwacyjnych.

Osoba, która używa THC, może jednocześnie nie spać przez wiele godzin, spożywać alkohol, przyjmować inne substancje albo nieregularnie stosować leki przeciwpadaczkowe.

Każdy z tych elementów może zmieniać ryzyko napadu.

Z tego względu zgłoszenie napadu po użyciu THC nie jest automatycznie dowodem, że THC go wywołało. Jednocześnie takich obserwacji nie można ignorować, zwłaszcza jeżeli występują wielokrotnie.

Znaczenie wysokich stężeń THC

Współczesne produkty konopne mogą zawierać znacznie większe stężenia THC niż produkty używane kilkadziesiąt lat temu.

Ma to ogromne znaczenie podczas porównywania dawnych publikacji z aktualnym sposobem używania konopi.

Produkt zawierający niewielkie stężenie THC i stosunkowo dużo CBD nie jest farmakologicznie równoważny koncentratowi zawierającemu bardzo wysokie stężenie THC.

Im większa ekspozycja na THC, tym większe może być prawdopodobieństwo wystąpienia typowych działań psychoaktywnych.

Mogą pojawić się zaburzenia pamięci krótkotrwałej, zmiany percepcji czasu, problemy z koordynacją, senność, zawroty głowy, niepokój albo dezorientacja.

U pacjenta z padaczką niektóre z takich objawów mogą dodatkowo utrudniać ocenę stanu neurologicznego.

Czasami nietypowe zachowanie lub zaburzenie świadomości może być również elementem napadu ogniskowego. Jeżeli pacjent znajduje się jednocześnie pod wpływem THC, rozróżnienie obu stanów może być trudniejsze.

THC i CBD w jednym produkcie

Jednym z najbardziej interesujących pytań badawczych pozostaje wzajemne oddziaływanie THC i CBD.

W naturalnej roślinie konopi substancje te mogą występować jednocześnie w różnych proporcjach.

Istnieje hipoteza, że CBD może modyfikować niektóre efekty THC, jednak zależność ta nie jest na tyle prosta, aby można było powiedzieć, że obecność CBD zawsze „neutralizuje” THC.

Znaczenie mają dawki obu kannabinoidów, stosunek ich stężeń, kolejność przyjęcia oraz indywidualna reakcja organizmu.

Z perspektywy padaczki sytuacja jest jeszcze bardziej złożona.

Jeżeli preparat zawiera zarówno CBD, jak i THC i pacjent doświadcza poprawy, trudno bez dodatkowych badań stwierdzić, która substancja odpowiada za efekt.

Jeżeli jednocześnie występują działania niepożądane, problem jest podobny.

Właśnie dlatego badania farmaceutycznego, oczyszczonego CBD były tak istotne. Pozwoliły oddzielić działanie konkretnej substancji od wpływu dziesiątek innych składników rośliny.

Czy istnieje „efekt otoczenia” w padaczce?

W dyskusjach o konopiach często pojawia się pojęcie „efektu otoczenia”, czyli hipotezy zakładającej, że różne kannabinoidy i inne składniki rośliny mogą działać razem inaczej niż każdy z nich osobno.

Koncepcja ta jest interesująca, ale w kontekście padaczki nie powinna zastępować danych klinicznych.

Jeżeli mieszanina CBD, THC, innych kannabinoidów i terpenów rzeczywiście miałaby być skuteczniejsza od oczyszczonego CBD, należałoby wykazać to w odpowiednio zaprojektowanym badaniu.

Nie wystarczy stwierdzenie, że wszystkie składniki pochodzą z tej samej rośliny.

Nie można również zakładać, że bardziej złożony skład automatycznie oznacza większą skuteczność.

Z farmakologicznego punktu widzenia większa liczba aktywnych substancji może oznaczać zarówno dodatkowe korzyści, jak i dodatkowe działania niepożądane oraz interakcje.

W przypadku padaczki, gdzie pacjent często przyjmuje kilka leków jednocześnie, przewidywalność składu produktu ma szczególne znaczenie.

Interakcje z lekami przeciwpadaczkowymi

Jednym z najważniejszych zagadnień dotyczących kannabinoidów w padaczce są interakcje z lekami.

Pacjenci z padaczką lekooporną bardzo często stosują jednocześnie kilka preparatów przeciwpadaczkowych.

Każda dodatkowa substancja może zmieniać metabolizm któregoś z nich.

Najlepiej poznane są interakcje dotyczące CBD.

FDA zwraca uwagę, że kannabidiol może wpływać na działanie innych leków, a inne leki mogą zmieniać stężenie CBD.

Szczególnie dobrze znanym przykładem jest klobazam.

W aktualnej informacji o produkcie Epidiolex wykazano, że jednoczesne podawanie CBD zwiększało około trzykrotnie ekspozycję na aktywny metabolit klobazamu – N-desmetyloklobazam.

Może to zwiększać między innymi senność.

Interakcje farmakologiczne są bardzo ważnym przypomnieniem, że nawet substancja niepowodująca typowego odurzenia może znacząco zmieniać działanie innych leków.

W przypadku THC wiedza dotycząca interakcji w populacji pacjentów z padaczką jest mniej kompletna.

THC jest metabolizowane przede wszystkim w wątrobie i może uczestniczyć w interakcjach zależnych od enzymów cytochromu P450. Znaczenie kliniczne konkretnej interakcji zależy jednak od dawki, produktu i jednocześnie stosowanego leku.

Dlatego samodzielne dołączenie produktu o wysokiej zawartości THC do terapii przeciwpadaczkowej może utrudniać przewidywanie stężenia oraz działania leków.

Klobazam i kannabinoidy

Klobazam jest często stosowany u pacjentów z ciężkimi zespołami padaczkowymi.

Interakcja z CBD jest jednym z najlepiej opisanych przykładów tego, jak kannabinoid może wpływać na leczenie farmakologiczne.

W praktyce część obserwowanego efektu klinicznego CBD u pacjentów przyjmujących klobazam może być związana także ze zwiększeniem ekspozycji na aktywny metabolit klobazamu.

Nie oznacza to, że CBD działa wyłącznie dzięki klobazamowi.

Randomizowane badania wykazały działanie przeciwdrgawkowe również niezależnie od tego mechanizmu.

Pokazuje to jednak, jak trudna jest interpretacja terapii wielolekowej.

W przypadku THC sytuacja byłaby jeszcze bardziej skomplikowana, ponieważ oprócz potencjalnych interakcji metabolicznych należałoby uwzględnić jego działanie psychoaktywne.

Jeżeli pacjent staje się senny lub ma problemy z koncentracją, trzeba ustalić, czy jest to efekt THC, leków przeciwpadaczkowych, wzajemnej interakcji obu czynników czy samej choroby.

Walproinian i kannabinoidy

Kwas walproinowy i jego pochodne należą do szeroko stosowanych leków przeciwpadaczkowych.

W przypadku farmaceutycznego CBD szczególną uwagę zwraca się na bezpieczeństwo wątroby.

Informacja FDA dotycząca Epidiolex wskazuje na konieczność uwzględniania ryzyka wzrostu enzymów wątrobowych, szczególnie podczas jednoczesnego stosowania walproinianu.

Nie jest to dowód, że każdy pacjent otrzymujący CBD i walproinian dozna uszkodzenia wątroby.

Oznacza natomiast, że terapia wymaga kontroli laboratoryjnej oraz opieki lekarza.

Przykład ten pokazuje również, dlaczego produkty kannabinoidowe nie powinny być traktowane jako całkowicie obojętne suplementy.

Substancja oddziałująca na ośrodkowy układ nerwowy i metabolizm leków może posiadać rzeczywisty potencjał terapeutyczny, ale właśnie z tego samego powodu może także powodować rzeczywiste działania niepożądane.

Czy THC może zastąpić klasyczne leki przeciwpadaczkowe?

Na podstawie aktualnego stanu wiedzy – nie ma danych, które uzasadniałyby takie podejście.

Klasyczne leki przeciwpadaczkowe zostały ocenione w badaniach klinicznych dla konkretnych typów napadów i zespołów padaczkowych.

Ich dobór zależy między innymi od rodzaju epilepsji, wieku pacjenta, innych chorób, potencjalnych działań niepożądanych oraz przyjmowanych równocześnie leków.

THC nie posiada obecnie porównywalnej bazy dowodowej.

Jeszcze większym zagrożeniem byłoby samodzielne odstawienie skutecznego leczenia przeciwpadaczkowego w celu zastąpienia go produktami konopnymi.

Nagłe odstawianie leków przeciwpadaczkowych może zwiększać częstość napadów, a w niektórych sytuacjach przyczyniać się do wystąpienia stanu padaczkowego.

Także aktualna informacja dotycząca farmaceutycznego CBD ostrzega przed nagłym przerywaniem leczenia przeciwpadaczkowego ze względu na możliwość zwiększenia częstości napadów lub wystąpienia napadów, które nie ustępują.

Stan padaczkowy a THC

Stan padaczkowy jest jednym z najpoważniejszych stanów neurologicznych związanych z padaczką.

Nie jest to zwykły „dłuższy napad”.

Przedłużająca się aktywność napadowa wymaga szybkiej interwencji medycznej, ponieważ może prowadzić do poważnych konsekwencji neurologicznych i ogólnoustrojowych.

Nie ma obecnie podstaw, aby THC traktować jako terapię ratunkową stanu padaczkowego.

W medycynie stosuje się do tego celu określone leki przeciwdrgawkowe o znanej szybkości i przewidywalności działania.

Eksperymentalne właściwości kannabinoidów nie powinny być mylone z leczeniem ostrych stanów zagrożenia życia.

Dotyczy to również CBD.

Nawet substancja posiadająca potwierdzoną skuteczność w przewlekłym leczeniu wybranych zespołów padaczkowych nie oznacza automatycznie, że jest odpowiednim środkiem do natychmiastowego przerywania przedłużającego się napadu.

THC u dzieci z padaczką

Temat dzieci jest szczególnie wrażliwy.

To właśnie historie dzieci z ciężkimi zespołami padaczkowymi w dużej mierze przyczyniły się do wzrostu zainteresowania kannabinoidami.

Trzeba jednak pamiętać, że przełom kliniczny dotyczył przede wszystkim CBD.

Układ nerwowy dziecka intensywnie się rozwija. Procesy dojrzewania mózgu obejmują między innymi tworzenie i reorganizację połączeń neuronalnych, zmiany w układach neuroprzekaźników oraz dojrzewanie obszarów odpowiedzialnych za pamięć, planowanie i kontrolę zachowania.

THC oddziałuje na receptory CB1, które uczestniczą w wielu z tych procesów.

Z tego powodu przewlekła ekspozycja rozwijającego się mózgu na psychoaktywny kannabinoid wymaga szczególnej ostrożności.

Potencjalna korzyść przeciwdrgawkowa musiałaby zostać wykazana na tyle wyraźnie, aby uzasadniała takie ryzyko.

Obecnie znacznie silniejsze dane przemawiają za stosowaniem w określonych wskazaniach farmaceutycznego CBD niż THC.

THC u dorosłych pacjentów

U dorosłych sytuacja również nie jest prosta.

Część pacjentów z padaczką używa konopi niezależnie od leczenia choroby – rekreacyjnie, w celu poprawy snu, zmniejszenia stresu, złagodzenia bólu lub z innych powodów.

Jeżeli liczba napadów się następnie zmienia, pacjent może przypisać tę zmianę THC.

Takie osobiste obserwacje są ważne dla lekarza, ale nie są równoznaczne z wynikiem kontrolowanego badania.

Padaczka często charakteryzuje się naturalnymi okresami zwiększonej i zmniejszonej częstości napadów.

Jeżeli ktoś rozpocznie używanie określonego produktu akurat w okresie spontanicznej poprawy, może błędnie uznać, że poprawę spowodował produkt.

Możliwa jest również sytuacja odwrotna.

Właśnie dlatego badania kliniczne wykorzystują grupy kontrolne oraz odpowiednio długie okresy obserwacji.

THC, sen i ryzyko napadów

Sen jest jednym z czynników mających szczególne znaczenie w padaczce.

U części pacjentów niedobór snu może zwiększać podatność na napady.

THC może zmieniać subiektywne odczuwanie senności i architekturę snu. Jednorazowe i przewlekłe stosowanie nie muszą przy tym wywoływać identycznego efektu.

Dodatkowo po odstawieniu THC po okresie regularnego używania mogą występować problemy ze snem.

Jeżeli osoba z padaczką doświadcza kilku nocy znacznie gorszego snu, może to pośrednio wpływać na ryzyko napadu.

Jest to dobry przykład pokazujący, że THC może wpływać na padaczkę nie tylko poprzez bezpośrednie oddziaływanie na receptory kannabinoidowe.

Znaczenie mogą mieć także efekty dotyczące snu, stresu, apetytu, stosowania innych substancji i regularności przyjmowania leków.

THC, alkohol i padaczka

Szczególnie problematyczne może być łączenie THC z alkoholem.

Alkohol sam w sobie może wpływać na ryzyko napadów, zwłaszcza w przypadku dużego spożycia i późniejszego gwałtownego spadku jego stężenia.

Może również prowadzić do gorszego snu, odwodnienia oraz pomijania dawek leków.

Połączenie alkoholu z THC dodatkowo zwiększa zaburzenia psychomotoryczne i może utrudnić właściwą ocenę objawów neurologicznych.

W analizie francuskich zgłoszeń zdarzeń drgawkowych związanych z kannabinoidami alkohol należał do często występujących dodatkowych czynników ryzyka w grupie używającej konopi rekreacyjnie.

Dlatego badania nad THC i padaczką powinny zawsze uwzględniać jednoczesne stosowanie alkoholu oraz innych substancji.

THC i stres

Stres jest częstym czynnikiem zgłaszanym przez osoby z padaczką jako potencjalny czynnik poprzedzający napady.

THC może u niektórych osób powodować subiektywne odprężenie.

Nie oznacza to jednak automatycznie działania przeciwpadaczkowego.

Zmniejszenie subiektywnego stresu i zahamowanie patologicznej aktywności neuronalnej to dwa różne zjawiska.

Co więcej, większe dawki THC mogą u części osób zwiększać lęk, wywoływać niepokój lub paranoidalną interpretację otoczenia.

W rezultacie ten sam kannabinoid może u różnych osób wywoływać bardzo odmienne reakcje psychiczne.

Nie można więc sprowadzić potencjalnego wpływu THC na napady do stwierdzenia, że „skoro THC uspokaja, to zmniejsza ryzyko padaczki”.

THC a funkcje poznawcze osób z padaczką

Jednym z najważniejszych aspektów terapii padaczki jest jakość życia.

Celem nie jest wyłącznie zmniejszenie liczby napadów za wszelką cenę.

Jeżeli terapia ogranicza napady, ale jednocześnie powoduje poważne zaburzenia pamięci, koncentracji i codziennego funkcjonowania, bilans korzyści może być niekorzystny.

THC może wpływać na pamięć roboczą, uwagę, czas reakcji oraz zdolność uczenia się.

Problemy te mają szczególne znaczenie u pacjentów z padaczką, ponieważ sama choroba może być związana z zaburzeniami funkcji poznawczych.

Dodatkowo wiele klasycznych leków przeciwpadaczkowych może powodować senność albo spowolnienie psychomotoryczne.

Jeżeli do takiej terapii zostanie dołączone psychoaktywne THC, działania te mogą się na siebie nakładać.

W przyszłych badaniach nad THC samo liczenie napadów byłoby więc niewystarczające. Należałoby równocześnie oceniać pamięć, uwagę, funkcjonowanie społeczne, nastrój oraz jakość życia.

THC a ryzyko psychiatryczne

THC może u podatnych osób powodować działania psychiatryczne.

Ryzyko zależy od dawki, częstości używania, indywidualnej podatności oraz innych czynników.

W szerokim przeglądzie ryzyka i korzyści związanych z konopiami i kannabinoidami stwierdzono zwiększoną częstość działań niepożądanych dotyczących ośrodkowego układu nerwowego i psychiki w badaniach nad produktami konopnymi stosowanymi w różnych wskazaniach.

W przypadku osoby cierpiącej na padaczkę dodatkowe zaburzenia psychiczne mogą znacząco komplikować leczenie.

Lęk, pogorszenie koncentracji czy dezorientacja mogą wpływać na regularność stosowania leków i jakość życia.

Ponadto niektóre symptomy psychiatryczne lub dysocjacyjne mogą być trudne do odróżnienia od określonych manifestacji napadów.

Dlatego potencjalny preparat THC przeznaczony dla pacjentów z padaczką musiałby być oceniany nie tylko pod kątem napadów, ale również bezpieczeństwa psychiatrycznego.

Dlaczego doświadczenia pacjentów mogą różnić się od wyników badań?

W internecie można znaleźć zarówno relacje osób twierdzących, że THC znacząco zmniejszyło częstotliwość ich napadów, jak i historie opisujące pogorszenie choroby.

Obie grupy relacji mogą być autentyczne.

Nie oznacza to jednak, że można na ich podstawie ustalić średni efekt działania THC.

Każdy pacjent posiada określony typ padaczki, stosuje inne leki, używa innego produktu oraz może mieć zupełnie inną podatność na kannabinoidy.

Dodatkowo użytkownicy produktów konopnych często nie znają dokładnej przyjętej dawki THC.

W przypadku palenia lub waporyzacji część substancji nie trafia do organizmu, a rzeczywista dawka zależy między innymi od sposobu inhalacji.

W produktach doustnych problem jest inny.

Działanie pojawia się później, ale może utrzymywać się znacznie dłużej. THC podlega również metabolizmowi pierwszego przejścia, podczas którego powstaje psychoaktywny 11-hydroksy-THC.

Tak duże różnice farmakokinetyczne dodatkowo utrudniają porównywanie doświadczeń poszczególnych osób.

Dlaczego sam skład procentowy produktu nie wystarcza?

Informacja, że produkt zawiera przykładowo określony procent THC, nie pozwala jeszcze dokładnie przewidzieć efektu biologicznego.

Znaczenie ma całkowita ilość spożytego produktu.

Ważna jest droga podania.

Liczy się biodostępność.

Istotne jest, czy produkt został przyjęty z jedzeniem.

Znaczenie może mieć wcześniejsza tolerancja.

Dodatkowo THC jest magazynowane w tkankach bogatych w lipidy i posiada złożoną farmakokinetykę.

Dlatego dwie osoby przyjmujące pozornie podobną ilość produktu mogą osiągnąć różne stężenia aktywnych związków w organizmie.

Z punktu widzenia leczenia padaczki stanowi to istotne ograniczenie.

Skuteczne leczenie neurologiczne wymaga możliwie przewidywalnego dawkowania.

Czy można określić bezpieczną dawkę THC w padaczce?

Obecnie nie istnieje uniwersalna, potwierdzona klinicznie dawka THC, którą można byłoby uznać za skuteczną i bezpieczną terapię padaczki.

Wynika to właśnie z braku odpowiedniej liczby wysokiej jakości badań klinicznych.

Nie można więc stworzyć prostego schematu w rodzaju „X mg THC dziennie zapobiega napadom”.

Byłoby to szczególnie niebezpieczne, ponieważ w niektórych sytuacjach zwiększanie ekspozycji może prowadzić przede wszystkim do nasilenia działań psychoaktywnych, a nie do większego efektu przeciwdrgawkowego.

Nie wiadomo również, czy hipotetyczna dawka terapeutyczna byłaby taka sama w padaczce ogniskowej, uogólnionej, zespole Dravet czy innych zespołach.

Z tego właśnie powodu przyszłe badania powinny ustalać nie tylko, czy THC działa, ale również dla kogo, w jakiej dawce i przy jakim profilu bezpieczeństwa.

Rosnące zainteresowanie innymi kannabinoidami

Badania nad padaczką coraz częściej wychodzą poza proste porównanie THC i CBD.

Konopie zawierają wiele innych kannabinoidów.

Naukowcy analizują między innymi kannabidivarin, czyli CBDV, tetrahydrokannabivarin – THCV – oraz różne prekursory kwasowe kannabinoidów.

Interesujące jest także opracowywanie całkowicie nowych cząsteczek wpływających na układ endokannabinoidowy.

Celem może być zachowanie potencjalnego działania przeciwdrgawkowego bez wywoływania psychoaktywności charakterystycznej dla THC.

Właśnie ten kierunek może okazać się szczególnie ważny.

THC dostarcza bowiem naukowcom informacji o tym, że modulowanie receptorów CB1 wpływa na pobudliwość neuronalną.

Nie oznacza to jednak, że najlepszym lekiem musi być samo THC.

Możliwe, że przyszła terapia będzie działała na wybrany element tego samego szlaku biologicznego w sposób bardziej selektywny i przewidywalny.

Układ endokannabinoidowy jako cel nowych leków

Jednym z najbardziej fascynujących efektów badań THC jest zmiana sposobu myślenia o samym układzie endokannabinoidowym.

Początkowo zainteresowanie koncentrowało się głównie na psychoaktywnym działaniu konopi.

Z czasem okazało się, że receptory kannabinoidowe tworzą rozbudowany system regulacji aktywności neuronalnej.

Dzisiaj naukowcy badają nie tylko agonistów receptorów CB1 i CB2.

Analizowane są również enzymy odpowiedzialne za powstawanie i rozkład endokannabinoidów.

Teoretycznie można byłoby zwiększać działanie naturalnych endokannabinoidów tylko tam, gdzie są one produkowane w odpowiedzi na nadmierne pobudzenie.

Byłoby to potencjalnie bardziej selektywne niż podanie THC aktywującego receptory w wielu obszarach mózgu jednocześnie.

To jedna z najważniejszych koncepcji rozwijających się dzięki badaniom nad kannabinoidami.

Czy przyszłość terapii padaczki należy do THC?

Prawdopodobnie bardziej trafne jest stwierdzenie, że przyszłość może należeć do precyzyjnej modulacji układu endokannabinoidowego.

THC pozostaje ważnym narzędziem badawczym i substancją o interesujących właściwościach biologicznych.

Jednak psychoaktywność, rozwój tolerancji, potencjalne działania poznawcze oraz niejednoznaczne wyniki badań dotyczących napadów sprawiają, że droga THC do statusu typowego leku przeciwpadaczkowego pozostaje daleka.

Jednocześnie nie należy interpretować tego jako dowodu, że THC nie posiada żadnego potencjału terapeutycznego.

Badania przedkliniczne pokazują, że w określonych warunkach może działać przeciwdrgawkowo.

Nauka musi jednak ustalić, jakie dokładnie są te warunki.

Dopiero wtedy będzie można odpowiedzieć, czy można je bezpiecznie odtworzyć u człowieka.

Aktualnie znacznie bardziej dojrzały klinicznie kierunek stanowi CBD, natomiast THC pozostaje przede wszystkim przedmiotem badań nad mechanizmami pobudliwości neuronalnej, potencjalnym działaniem przeciwdrgawkowym oraz możliwym ryzykiem nasilania napadów u części osób.

Badania obserwacyjne nad preparatami zawierającymi THC

Oprócz eksperymentów laboratoryjnych i klasycznych badań klinicznych coraz większe znaczenie mają dane pochodzące z codziennej praktyki medycznej. Są one określane jako real-world evidence, czyli dowody uzyskiwane poza ściśle kontrolowanymi warunkami randomizowanych badań klinicznych. W przypadku padaczki takie obserwacje są szczególnie interesujące, ponieważ część pacjentów stosuje preparaty konopne zawierające jednocześnie CBD i THC.

Dane tego rodzaju mogą dostarczać ważnych informacji, ale trzeba interpretować je bardzo ostrożnie.

W 2025 roku opublikowano serię przypadków obejmującą 19 pacjentów z padaczką lekooporną, u których podczas stosowania olejów zawierających kannabinoidy odnotowano okresy całkowitego ustąpienia napadów. Większość pacjentów stosowała preparaty zawierające zarówno CBD, jak i THC. Autorzy wskazywali, że obserwacje te uzasadniają dalsze badania nad rolą THC, ale jednocześnie samo badanie nie było randomizowanym eksperymentem pozwalającym ustalić, który składnik preparatu odpowiadał za efekt.

To niezwykle ważne rozróżnienie.

Jeżeli pacjent stosuje jednocześnie CBD i THC, a liczba napadów spada, nie można automatycznie przypisać poprawy THC.

Możliwe jest działanie CBD.

Możliwy jest udział THC.

Możliwa jest interakcja pomiędzy obydwoma kannabinoidami.

Możliwe są także interakcje z równocześnie przyjmowanymi lekami przeciwpadaczkowymi.

W badaniach obserwacyjnych bardzo trudno rozdzielić te czynniki.

Dlatego najbardziej wartościowym kolejnym krokiem byłyby kontrolowane badania porównujące na przykład oczyszczone CBD z mieszaniną CBD i THC przy zachowaniu identycznych pozostałych warunków terapii.

Dopiero takie badanie mogłoby pomóc określić, czy dodanie THC rzeczywiście daje dodatkową korzyść przeciwdrgawkową.

Rejestry medycznej marihuany a padaczka

Innym źródłem wiedzy są rejestry pacjentów otrzymujących preparaty na bazie konopi.

W Wielkiej Brytanii opublikowano w 2025 roku analizę danych osób z padaczką zapisanych do UK Medical Cannabis Registry. Tego typu badania dostarczają przede wszystkim informacji o jakości życia, bezpieczeństwie i funkcjonowaniu pacjentów podczas rzeczywistego stosowania preparatów konopnych.

Rejestry mają jednak zupełnie inną wartość dowodową niż randomizowane badania kliniczne.

Pacjenci nie są losowo przydzielani do grupy otrzymującej THC lub placebo.

Nie zawsze stosują identyczne produkty.

Mogą równocześnie zmieniać inne elementy terapii.

Nie można również całkowicie wyeliminować wpływu oczekiwań pacjenta dotyczących leczenia.

Rejestry pozwalają natomiast odpowiedzieć na inne istotne pytania.

Czy pacjenci tolerują terapię?

Jak długo ją kontynuują?

Jakie działania niepożądane zgłaszają?

Czy zmienia się ich jakość życia?

Czy pojawiają się nowe sygnały bezpieczeństwa?

Takie informacje są potrzebne zwłaszcza wtedy, gdy określona terapia zaczyna być stosowana w większej populacji.

Dlaczego poprawa jakości życia nie zawsze oznacza mniej napadów?

W badaniach nad konopiami medycznymi często analizuje się jakość życia pacjentów.

Jest to bardzo wartościowy parametr, jednak należy odróżnić go od skuteczności przeciwdrgawkowej.

Osoba używająca produktu konopnego może na przykład oceniać lepiej swój sen, nastrój albo samopoczucie, mimo że częstość napadów pozostaje podobna.

Możliwe jest także przeciwne zjawisko.

Lek może skutecznie zmniejszyć liczbę napadów, a jednocześnie powodować senność lub inne działania niepożądane obniżające jakość życia.

Dlatego najbardziej wartościowe badania padaczki powinny analizować kilka grup wyników jednocześnie.

Należą do nich częstość napadów, ich ciężkość, liczba dni bez napadów, działania niepożądane, funkcje poznawcze, jakość snu oraz ogólne funkcjonowanie pacjenta.

W ciężkiej padaczce lekoopornej szczególnie istotnym rezultatem może być całkowite ustąpienie napadów.

Wspomniana seria przypadków z 2025 roku zwróciła uwagę właśnie na ten punkt końcowy. U części opisywanych pacjentów okresy bez napadów trwały wiele miesięcy, a u kilku ponad rok. Jednocześnie około połowa pacjentów zgłaszała działania niepożądane.

Takie dane są interesujące, ale nie rozwiązują pytania o dokładny udział THC.

Problem selekcji pacjentów

Badania obserwacyjne posiadają jeszcze jedno ważne ograniczenie.

Do rejestrów i opisów przypadków często trafiają osoby, które zdecydowały się na niestandardowe leczenie właśnie dlatego, że wcześniejsze terapie nie były skuteczne.

Może to oznaczać, że analizowana grupa bardzo różni się od przeciętnej populacji pacjentów z padaczką.

Z drugiej strony w publikacjach przypadków łatwiej zauważyć spektakularną poprawę niż brak jakiejkolwiek zmiany.

Jeżeli pacjent zaczyna stosować produkt konopny i nie obserwuje żadnej poprawy, jego przypadek może nigdy nie zostać opisany w czasopiśmie.

Natomiast całkowite ustąpienie napadów może stać się podstawą publikacji.

Powstaje w ten sposób tak zwany bias publikacyjny, czyli tendencja do częstszego publikowania wyników niezwykłych lub pozytywnych.

To jedna z przyczyn, dla których opis nawet kilkunastu wyjątkowo dobrych odpowiedzi na terapię nie może zastąpić badania obejmującego setki losowo przydzielonych pacjentów.

Padaczka lekooporna nie oznacza braku możliwości leczenia

W dyskusji o kannabinoidach często pojawia się termin „padaczka lekooporna”.

Może on być błędnie rozumiany jako sytuacja, w której żadne dalsze leczenie nie jest możliwe.

W rzeczywistości pacjent może nadal mieć kilka potencjalnych możliwości terapii.

W zależności od rodzaju padaczki rozważa się kolejne kombinacje leków, leczenie operacyjne, neurostymulację, odpowiednio zaplanowane interwencje dietetyczne oraz inne metody.

Kannabinoidy są więc jednym z wielu kierunków badawczych, a nie uniwersalnym rozwiązaniem dla wszystkich osób, u których podstawowe leczenie okazało się niewystarczające.

Z tego względu ocena ewentualnego preparatu zawierającego THC powinna odbywać się w szerszym kontekście klinicznym.

Liczy się nie tylko pytanie, czy THC może ograniczyć napady.

Trzeba również odpowiedzieć, czy jest skuteczniejsze lub bezpieczniejsze od innych dostępnych możliwości.

Dlaczego brak napadów jest tak trudny do osiągnięcia?

Redukcja liczby napadów o 50 procent jest często stosowanym punktem końcowym w badaniach klinicznych.

Dla naukowców jest to użyteczna miara skuteczności.

Z perspektywy pacjenta sytuacja jest jednak bardziej złożona.

Osoba doświadczająca dziesięciu napadów miesięcznie, u której liczba ta spada do pięciu, osiąga istotną poprawę.

Nadal jednak może mieć ograniczenia dotyczące prowadzenia pojazdów, wykonywania części zawodów czy samodzielnego funkcjonowania.

Dlatego coraz większą uwagę przykłada się do całkowitej wolności od napadów.

Jest to również jeden z powodów, dla których obserwacje pacjentów osiągających długie okresy bez napadów podczas terapii kannabinoidowej są interesujące.

Nie można jednak automatycznie zakładać, że podobny rezultat zostanie powtórzony w większej grupie.

Potencjalna rola indywidualnej odpowiedzi na THC

Jednym z możliwych wyjaśnień sprzecznych wyników dotyczących THC są różnice pomiędzy pacjentami.

Kannabinoidy nie muszą działać identycznie u wszystkich osób.

Różnice genetyczne mogą wpływać na metabolizm THC.

Indywidualna ekspresja receptorów CB1 może mieć znaczenie dla odpowiedzi ośrodkowego układu nerwowego.

Różnić mogą się również mechanizmy leżące u podstaw konkretnego zespołu padaczkowego.

W rezultacie możliwe jest, że niewielka grupa pacjentów odnosi realną korzyść z THC, podczas gdy u innej grupy efekt jest neutralny lub niekorzystny.

Taka sytuacja nie byłaby czymś niezwykłym w neurologii.

Także klasyczne leki przeciwpadaczkowe potrafią działać bardzo dobrze w jednym typie padaczki, a w innym pozostawać nieskuteczne lub nawet zwiększać częstość określonych napadów.

Dlatego przyszłość badań nad THC może zależeć od znalezienia biomarkerów pozwalających przewidzieć odpowiedź pacjenta.

Biomarkery odpowiedzi na kannabinoidy

Biomarker to mierzalna cecha biologiczna pomagająca przewidywać przebieg choroby lub reakcję na leczenie.

W padaczce mogą to być na przykład określone mutacje genetyczne, charakterystyczne wzorce EEG albo zmiany widoczne w neuroobrazowaniu.

Jeżeli udałoby się znaleźć biomarker wskazujący, że dana osoba ma wysokie prawdopodobieństwo pozytywnej odpowiedzi na konkretny kannabinoid, leczenie mogłoby stać się znacznie bardziej precyzyjne.

Taki kierunek badań jest szczególnie interesujący w przypadku THC.

Ze względu na możliwość występowania zarówno działania przeciwdrgawkowego, jak i potencjalnie prodrgawkowego dobór pacjentów mógłby być ważniejszy niż w przypadku substancji o bardziej przewidywalnym profilu.

Autorzy opublikowanej w 2025 roku serii przypadków pacjentów osiągających wolność od napadów podczas terapii kannabinoidowej również wskazywali na potrzebę poszukiwania biomarkerów pozwalających rozpoznać osoby, które mogą szczególnie dobrze odpowiadać na takie leczenie.

Genetyka padaczki a kannabinoidy

Współczesna epileptologia coraz częściej korzysta z badań genetycznych.

Wiadomo już, że wiele ciężkich zespołów padaczkowych jest związanych z mutacjami wpływającymi na kanały jonowe, receptory lub inne elementy funkcjonowania neuronów.

To otwiera możliwość bardziej precyzyjnego badania kannabinoidów.

Jeżeli określona mutacja prowadzi do nadmiernej transmisji glutaminergicznej, teoretycznie substancja ograniczająca uwalnianie glutaminianu mogłaby być szczególnie interesująca.

Jeżeli jednak problem dotyczy niedostatecznej transmisji hamującej, wpływ THC na zakończenia GABA-ergiczne może mieć zupełnie inne konsekwencje.

Taka analiza pokazuje, dlaczego poszukiwanie jednego uniwersalnego działania THC jest prawdopodobnie zbyt dużym uproszczeniem.

Padaczka jest zbiorem wielu różnych zaburzeń.

Logiczne jest więc, że odpowiedź na kannabinoid może również zależeć od mechanizmu konkretnej choroby.

Kanały jonowe i potencjalne nowe cele terapeutyczne

Nieprawidłowa praca kanałów jonowych jest jednym z podstawowych mechanizmów prowadzących do nadmiernej pobudliwości neuronów.

Kanały sodowe, wapniowe i potasowe regulują przepływ jonów przez błonę komórkową i decydują o zdolności neuronu do generowania potencjałów czynnościowych.

Wiele klasycznych leków przeciwpadaczkowych działa właśnie poprzez modulację takich kanałów.

Badania kannabinoidów pokazują, że ich działanie nie ogranicza się wyłącznie do receptorów CB1 i CB2.

Najnowsze przeglądy opisują wpływ różnych kannabinoidów na znacznie szerszą grupę receptorów, kanałów i transporterów. Przegląd opublikowany w 2025 roku, obejmujący około 150 publikacji, wskazuje między innymi na złożone cele molekularne CBD, THC, CBDV, THCA oraz THCV.

To ważne, ponieważ przyszły lek kannabinoidowy może działać przeciwdrgawkowo nawet bez silnej aktywacji CB1.

THC a receptor CB2

THC oddziałuje także na receptor CB2.

Receptor ten kojarzono historycznie przede wszystkim z układem immunologicznym, ale obecnie wiadomo, że jego rola jest bardziej złożona.

Procesy zapalne mogą uczestniczyć w patofizjologii niektórych rodzajów padaczki.

Z tego powodu zainteresowanie badaczy dotyczy również potencjalnej roli receptorów kannabinoidowych w neurozapaleniu.

Nie oznacza to jednak, że wpływ THC na CB2 został już przełożony na skuteczną terapię padaczki.

Jest to raczej kolejny przykład mechanizmu, który może mieć znaczenie w przyszłości.

Współczesne badania coraz częściej analizują epileptogenezę jako proces obejmujący nie tylko neurony, ale również komórki glejowe, reakcję immunologiczną, barierę krew-mózg oraz środowisko zapalne mózgu.

Neurozapalenie a padaczka

W niektórych formach padaczki przewlekła aktywność napadowa może być związana ze zmianami zapalnymi w tkance nerwowej.

Aktywowane komórki mikrogleju i astrocyty produkują cząsteczki sygnałowe mogące wpływać na pobudliwość neuronów.

Powstaje potencjalnie błędne koło.

Napady zwiększają stan zapalny.

Stan zapalny może ułatwiać kolejne napady.

Jeżeli układ endokannabinoidowy bierze udział w regulacji takiego procesu, jego modulowanie może mieć znaczenie terapeutyczne.

Znów jednak nie należy automatycznie wnioskować, że najlepszym sposobem jest dostarczenie dużej ilości THC.

Możliwe, że bardziej selektywny lek wpływający na konkretny receptor lub enzym okaże się znacznie bezpieczniejszy.

THC a ochrona neuronów

W badaniach kannabinoidów analizuje się również potencjalne działanie neuroprotekcyjne.

Silne lub długotrwałe napady mogą prowadzić do szeregu niekorzystnych procesów komórkowych.

Obejmują one nadmierny napływ jonów wapnia, stres oksydacyjny oraz zaburzenia metabolizmu energetycznego.

Teoretycznie substancja ograniczająca część tych procesów mogłaby nie tylko zmniejszać częstość napadów, lecz również ograniczać wtórne uszkodzenia.

Problem polega na tym, że neuroprotekcja w modelu laboratoryjnym nie zawsze przekłada się na korzyść kliniczną.

Aby uznać THC za środek neuroprotekcyjny w padaczce, należałoby wykazać taki efekt w badaniach z udziałem ludzi.

Obecne dane nie pozwalają na taki wniosek.

THC a epileptogeneza

Epileptogeneza jest procesem, podczas którego mózg staje się podatny na spontaniczne napady.

Może ona rozpocząć się po urazie mózgu, udarze, infekcji lub innym poważnym uszkodzeniu układu nerwowego.

Jednym z ambitnych celów współczesnej epileptologii jest stworzenie terapii, która nie tylko tłumi istniejące napady, ale rzeczywiście zapobiega powstaniu padaczki.

Układ endokannabinoidowy jest badany także w tym kontekście.

Jeżeli bierze udział w regulowaniu pobudliwości, neurozapalenia i plastyczności synaptycznej, jego modyfikacja teoretycznie mogłaby wpływać na proces epileptogenezy.

Jest to jednak zdecydowanie bardziej eksperymentalny obszar niż stosowanie CBD w już rozpoznanych ciężkich zespołach padaczkowych.

Nie ma obecnie dowodów pozwalających przyjąć, że używanie THC po urazie głowy może zapobiec rozwojowi padaczki.

Znaczenie EEG w badaniach THC

Elektroencefalografia jest jednym z podstawowych narzędzi diagnostycznych w epileptologii.

EEG pozwala rejestrować aktywność elektryczną mózgu i wykrywać charakterystyczne wyładowania padaczkowe.

W przyszłych badaniach THC EEG może pełnić kilka funkcji.

Może umożliwiać ocenę, czy kannabinoid zmienia częstość wyładowań międzynapadowych.

Może pomóc analizować wpływ substancji na konkretne sieci neuronalne.

Może również ułatwić wykrywanie subtelnych zmian, zanim zostaną one zauważone jako kliniczne napady.

Samo zmniejszenie liczby zmian padaczkowych w EEG nie zawsze oznacza jednak pełną skuteczność kliniczną.

Najważniejszy pozostaje rzeczywisty wpływ na napady oraz funkcjonowanie pacjenta.

Monitoring stężenia THC w badaniach

Jedną z rzeczy, które przyszłe badania powinny robić znacznie dokładniej, jest kontrola rzeczywistej ekspozycji na THC.

Samo określenie nominalnej dawki produktu nie musi wystarczyć.

Stężenie THC i jego metabolitów można oznaczać we krwi.

Pozwala to sprawdzić, czy istnieje zależność pomiędzy ekspozycją na substancję a efektem przeciwdrgawkowym lub działaniami niepożądanymi.

Być może w przyszłości uda się określić zakres stężeń związanych z potencjalną korzyścią.

Równie możliwe jest jednak stwierdzenie, że wzrost ekspozycji powyżej określonego poziomu zwiększa przede wszystkim ryzyko działań niekorzystnych.

Bez takich danych trudno mówić o racjonalnym dawkowaniu THC w padaczce.

Problem metabolitu 11-hydroksy-THC

THC jest metabolizowane w organizmie do kilku związków.

Szczególne znaczenie ma 11-hydroksy-THC, który również wykazuje aktywność psychoaktywną.

Po doustnym spożyciu THC znaczenie tego metabolitu może być większe niż po inhalacji.

To jeden z powodów, dla których produkty doustne mogą działać inaczej niż THC przyjmowane drogą wziewną.

Efekt pojawia się wolniej, ale może być bardziej długotrwały i trudniejszy do przewidzenia.

W badaniach padaczki droga podania musi być więc traktowana jako jeden z podstawowych parametrów.

Nie można zakładać, że 5 mg THC przyjęte doustnie odpowiada biologicznie identycznej ilości THC dostarczonej drogą inhalacyjną.

Inhalacja a leczenie przewlekłe

Z perspektywy leczenia neurologicznego inhalacyjna droga podania THC ma dodatkowe ograniczenia.

Po inhalacji stężenie substancji we krwi rośnie szybko.

Może również stosunkowo szybko spadać.

Taki profil działania może być przydatny w niektórych wskazaniach, ale w przewlekłym zapobieganiu napadom pożądane jest zazwyczaj utrzymywanie bardziej stabilnego działania.

Dodatkowo dawkowanie produktu inhalowanego jest trudniejsze do standaryzacji.

Z tego względu większość poważnych badań nad długoterminowym stosowaniem kannabinoidów w neurologii koncentruje się na preparatach farmaceutycznych lub doustnych.

Czy THC mogłoby być lekiem dodatkowym?

Jeżeli THC w przyszłości znajdzie zastosowanie w padaczce, bardziej prawdopodobny wydaje się początkowo model terapii dodatkowej niż zastępowanie wszystkich innych leków.

Tak właśnie rozwijało się kliniczne wykorzystanie CBD.

Kannabidiol był badany przede wszystkim jako terapia dodawana do istniejących schematów przeciwpadaczkowych.

Podobny sposób badania THC umożliwiłby ocenę, czy jego dodanie daje dodatkową redukcję napadów.

Jednocześnie stworzyłoby to konieczność bardzo dokładnego kontrolowania interakcji.

Jeżeli pacjent otrzymuje trzy leki przeciwpadaczkowe oraz THC, każda zmiana stężenia jednego z leków może wpłynąć na wynik.

Możliwe działanie synergistyczne

W farmakologii synergia oznacza sytuację, w której dwie substancje stosowane jednocześnie dają większy efekt niż można byłoby oczekiwać na podstawie działania każdej z nich osobno.

W badaniach przedklinicznych analizowano możliwość, że kannabinoidy mogą modyfikować działanie klasycznych leków przeciwdrgawkowych.

Najnowszy przegląd z 2025 roku również opisuje obserwacje wskazujące, że THC i inne kannabinoidy mogą w określonych modelach modyfikować działanie leków przeciwpadaczkowych. Jednocześnie autorzy podkreślają niejednoznaczność wyników dla THC.

Jeżeli synergia zostałaby potwierdzona u ludzi, mogłaby być bardzo interesująca.

Być może niewielka dawka kannabinoidu pozwalałaby uzyskać większy efekt klasycznego leku.

Teoretycznie mogłoby to nawet umożliwić ograniczenie dawki innej substancji.

Na obecnym etapie takie zastosowanie THC pozostaje jednak hipotezą badawczą.

Dlaczego psychoaktywność THC nie jest jedynie drobnym skutkiem ubocznym?

Czasami psychoaktywne działanie THC przedstawia się jako niewielką niedogodność, którą można zaakceptować, jeśli substancja działa medycznie.

W padaczce sprawa jest bardziej skomplikowana.

Pacjent może przyjmować leczenie przez wiele lat.

Jeżeli lek codziennie powodowałby istotne zaburzenia pamięci, koncentracji, reakcji czy koordynacji, konsekwencje społeczne mogłyby być znaczne.

Dziecko może mieć trudności z nauką.

Osoba dorosła może mieć problemy z wykonywaniem pracy.

Starszy pacjent może być bardziej podatny na upadki.

Dlatego ewentualna skuteczność THC musiałaby być oceniana razem z jakością codziennego funkcjonowania.

Lek zmniejszający napady o niewielki procent, ale powodujący codzienne odurzenie, mógłby mieć gorszy bilans korzyści i ryzyka niż lek o podobnej skuteczności pozbawiony takiego działania.

Tolerancja jako problem terapeutyczny

Regularne stosowanie THC może prowadzić do tolerancji na część jego efektów.

Oznacza to, że organizm adaptuje się do przewlekłej ekspozycji.

Mechanizmy tego zjawiska obejmują zmiany w funkcjonowaniu receptorów CB1.

Z punktu widzenia przewlekłego leczenia padaczki nasuwa to kilka pytań.

Czy ewentualny efekt przeciwdrgawkowy THC również podlega tolerancji?

Czy po kilku miesiącach konieczne byłoby zwiększanie dawki?

Czy wzrost dawki zwiększałby działania niepożądane?

Czy po przerwaniu terapii dochodziłoby do przejściowego wzrostu pobudliwości układu nerwowego?

Na te pytania nadal nie ma wystarczająco mocnych odpowiedzi klinicznych.

Nagłe odstawienie THC

U osób używających THC regularnie odstawienie może wiązać się z szeregiem objawów.

Możliwe są zaburzenia snu, drażliwość, niepokój oraz inne dolegliwości.

W przypadku osoby z padaczką znaczenie może mieć również pośredni wpływ takich objawów na próg napadowy.

Jeżeli odstawienie prowadzi do kilku nocy bardzo złego snu, sama deprywacja snu może zwiększać podatność na napad u części pacjentów.

Dlatego nawet gdyby THC okazało się skuteczne u określonej grupy chorych, sposób kończenia terapii musiałby być dokładnie przebadany.

Czy konopie rekreacyjne mogą być źródłem danych naukowych?

Obserwacje użytkowników rekreacyjnych mogą dostarczać pewnych sygnałów, ale mają bardzo ograniczoną wartość do ustalania skuteczności leczniczej.

Problemem jest przede wszystkim brak standaryzacji.

Produkty mogą zawierać różne stężenia THC.

Nie zawsze wiadomo, ile substancji rzeczywiście zostało przyjęte.

Często współistnieje alkohol lub nikotyna.

Użytkownicy mogą także korzystać z innych substancji psychoaktywnych.

Nie zawsze istnieje pewność, że zdarzenie opisane jako napad rzeczywiście było napadem padaczkowym.

Z tego powodu dane z takich populacji są przede wszystkim źródłem hipotez oraz sygnałów bezpieczeństwa.

Nie można na ich podstawie ustalić dawki leczniczej.

Syntetyczne kannabinoidy a THC

Bardzo ważne jest także odróżnienie THC od syntetycznych kannabinoidów występujących w niektórych produktach psychoaktywnych.

Nie są one po prostu „mocniejszym THC”.

Wiele syntetycznych kannabinoidów może znacznie silniej aktywować receptor CB1 i mieć zupełnie inny profil toksykologiczny.

W zatruciach syntetycznymi kannabinoidami opisywano między innymi drgawki i ciężkie powikłania neurologiczne.

Nie można więc wykorzystywać wyników dotyczących takich substancji do prostego określania bezpieczeństwa naturalnego THC.

Z drugiej strony obserwacje te pokazują, że nadmierna aktywacja układu kannabinoidowego może prowadzić do bardzo nieprzewidywalnych efektów.

Produkty nieznanego składu jako problem dla osób z padaczką

W przypadku pacjenta z padaczką szczególne ryzyko niesie produkt, którego składu nie można wiarygodnie określić.

Deklarowana ilość THC może różnić się od rzeczywistej.

Produkt może zawierać inne kannabinoidy.

Może też być zanieczyszczony.

Jeżeli po jego zastosowaniu liczba napadów się zmieni, ustalenie przyczyny będzie bardzo trudne.

Z naukowego punktu widzenia standaryzacja produktu jest jednym z absolutnie podstawowych wymogów.

Bez niej nie można dokładnie odtworzyć wyniku badania.

Znaczenie placebo w badaniach padaczki

Efekt placebo kojarzony jest często głównie z bólem albo objawami subiektywnymi.

W badaniach padaczki również może odgrywać rolę, szczególnie gdy częstość napadów jest raportowana przez pacjentów lub opiekunów.

Samo rozpoczęcie nowej terapii może zmienić sposób obserwowania objawów.

Rodzina może częściej zwracać uwagę na niewielkie zdarzenia.

Może także inaczej je klasyfikować.

Dlatego randomizowane badania z grupą placebo mają tak duże znaczenie.

Pomagają odróżnić rzeczywisty efekt biologiczny leku od naturalnych wahań choroby i wpływu oczekiwań.

Trudności z liczeniem napadów

Nie wszystkie napady są łatwe do zauważenia.

Napad toniczno-kloniczny jest zwykle oczywisty dla obserwatora.

Krótkie napady nieświadomości albo niektóre napady ogniskowe mogą zostać pominięte.

Pacjent może również doświadczać napadów podczas snu.

Dlatego dokładna ocena skuteczności potencjalnego leku wymaga dobrego systemu monitorowania.

Coraz częściej wykorzystuje się elektroniczne dzienniki napadów, urządzenia noszone na ciele oraz długotrwałe monitorowanie EEG.

Technologie te mogą być bardzo pomocne w przyszłych badaniach THC.

Urządzenia cyfrowe i badania kannabinoidów

Rozwój urządzeń typu wearable może znacząco zmienić badania padaczki.

Niektóre urządzenia potrafią analizować ruch, tętno oraz inne parametry fizjologiczne.

Nie zastępują pełnej diagnostyki EEG, ale mogą pomóc rejestrować określone rodzaje napadów.

Jeżeli pacjent otrzymywałby THC w ramach badania, urządzenie mogłoby dostarczać obiektywnych danych dotyczących liczby zdarzeń.

Pozwoliłoby to ograniczyć zależność od pamięci pacjenta.

W połączeniu z oznaczaniem stężenia THC we krwi można byłoby analizować zależność pomiędzy ekspozycją a liczbą napadów niemal dzień po dniu.

Długoterminowe bezpieczeństwo jest kluczowe

Jednym z największych braków obecnej wiedzy o THC w padaczce jest bezpieczeństwo długotrwałego stosowania specjalnie w tej populacji.

Pacjent z padaczką może potrzebować leczenia przez dziesiątki lat.

Dlatego badanie trwające kilka tygodni nie odpowiada na wszystkie istotne pytania.

Trzeba wiedzieć, co dzieje się po roku, pięciu czy dziesięciu latach.

Czy skuteczność pozostaje stabilna?

Czy zmieniają się funkcje poznawcze?

Czy rozwija się zależność?

Czy pacjent potrzebuje coraz większej dawki?

Czy pojawiają się interakcje z lekami stosowanymi z powodu innych chorób?

Te pytania byłyby szczególnie ważne u dzieci rozpoczynających leczenie w bardzo młodym wieku.

THC a jakość życia rodzin pacjentów

Ciężka padaczka wpływa nie tylko na chorego.

Rodzice dzieci z padaczką lekooporną często organizują całe życie wokół monitorowania napadów.

Nocne napady mogą powodować przewlekły brak snu również u opiekunów.

Częste hospitalizacje wpływają na pracę zawodową oraz sytuację finansową rodziny.

Dlatego nawet częściowa poprawa kontroli napadów może mieć bardzo szerokie konsekwencje.

Z tego powodu przyszłe badania kannabinoidów powinny analizować również obciążenie opiekunów.

Jeżeli preparat znacząco zmniejsza liczbę ciężkich napadów, poprawa jakości życia rodziny może być ogromna.

Jednocześnie konieczne pozostaje upewnienie się, że potencjalna korzyść nie jest okupiona poważnymi działaniami ubocznymi.

Dostęp do terapii kannabinoidowej na świecie

Dostępność leków i preparatów kannabinoidowych bardzo różni się pomiędzy krajami.

Badanie przeprowadzone przez grupę roboczą International League Against Epilepsy, opublikowane w 2025 roku, analizowało dostępność i przystępność cenową kannabinoidów stosowanych w leczeniu padaczki w różnych regionach świata. Wyniki wskazywały na znaczące różnice geograficzne dotyczące dostępu do takich terapii.

Ma to znaczenie dla interpretacji rzeczywistego wykorzystania kannabinoidów.

W kraju, w którym oczyszczony farmaceutyczny CBD jest trudno dostępny lub bardzo kosztowny, rodziny mogą częściej sięgać po produkty niefarmaceutyczne.

Powoduje to jednak większe problemy z kontrolą jakości i dawkowania.

Popularność terapii nie jest równoznaczna z poziomem dowodów

Kannabinoidy są tematem budzącym ogromne zainteresowanie społeczne.

Może to prowadzić do sytuacji, w której popularność określonej terapii rośnie szybciej niż baza naukowa dotycząca jej skuteczności.

W medycynie zdarza się to stosunkowo często.

Pacjenci cierpiący na ciężką chorobę są naturalnie zainteresowani nowymi możliwościami.

Historie spektakularnych popraw rozprzestrzeniają się szybko.

Znacznie rzadziej popularność zdobywają informacje o pacjentach, u których terapia nie zadziałała.

Dlatego w przypadku THC i padaczki szczególnie ważne jest zachowanie równowagi pomiędzy otwartością na nowe możliwości a wymaganiem solidnych dowodów.

Co naprawdę oznacza „aktualny stan badań”?

Aktualny stan badań nie sprowadza się do stwierdzenia, że THC jest dobre albo złe dla osób z padaczką.

Obraz jest znacznie bardziej złożony.

Wiemy, że THC oddziałuje na układ biologiczny mający bezpośredni związek z pobudliwością neuronalną.

Wiemy, że w części modeli eksperymentalnych wykazuje właściwości przeciwdrgawkowe.

Wiemy również, że istnieją badania pokazujące brak efektu oraz działanie mogące sprzyjać napadom.

Najnowszy duży przegląd mechanizmów kannabinoidów w padaczce nadal opisuje właśnie taki niejednoznaczny profil THC i podkreśla, że znacznie mocniejsza baza kliniczna dotyczy CBD.

Pojawiają się jednocześnie interesujące obserwacje dotyczące pacjentów otrzymujących kombinacje CBD i THC, w tym przypadki długich okresów bez napadów.

Nie wiadomo jednak jeszcze, jaka część takiego efektu wynika z obecności THC.

Najważniejsze badania, których nadal brakuje

Aby dokładnie określić rolę THC w padaczce, potrzebne byłyby randomizowane badania obejmujące odpowiednio duże grupy pacjentów.

W idealnym projekcie należałoby porównać kilka wariantów.

Jedna grupa mogłaby otrzymywać standardowe leczenie z placebo.

Druga standardowe leczenie z CBD.

Trzecia CBD z małą dawką THC.

Kolejna CBD z większą dawką THC.

Takie podejście pozwoliłoby określić, czy dodanie THC daje dodatkową korzyść.

Jednocześnie należałoby rejestrować działania niepożądane, funkcje poznawcze, jakość życia i stężenia kannabinoidów.

Badanie powinno również trwać wystarczająco długo, aby sprawdzić rozwój tolerancji.

Bez takich danych trudno będzie jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie o terapeutyczną wartość THC.

Czy THC może okazać się przydatne tylko w określonych zespołach?

Jest to całkowicie możliwe.

Historia farmakoterapii padaczki pokazuje, że różne leki mają różną skuteczność w poszczególnych zespołach.

Lek bardzo skuteczny w napadach ogniskowych nie musi być najlepszy w napadach nieświadomości.

Podobnie THC może potencjalnie działać korzystnie tylko w konkretnych mechanizmach patologicznych.

Jeżeli przyszłe badania znajdą taki zespół padaczkowy, sytuacja naukowa może się znacząco zmienić.

Zamiast pytać „czy THC leczy padaczkę?”, lekarze mogliby wtedy pytać „czy THC działa w tej konkretnej postaci padaczki i u tego konkretnego pacjenta?”.

To znacznie bardziej precyzyjne podejście.

Od medycyny opartej na objawach do medycyny precyzyjnej

Współczesna neurologia stopniowo przesuwa się w kierunku medycyny precyzyjnej.

Nie chodzi już wyłącznie o rozpoznanie, że pacjent ma napady.

Coraz ważniejsze jest określenie dokładnego mechanizmu choroby.

Dwie osoby mające podobnie wyglądające napady mogą mieć całkowicie odmienne zaburzenia molekularne.

W przyszłości może być możliwe dobranie konkretnego kannabinoidu lub modulatora układu endokannabinoidowego do określonego profilu genetycznego.

Byłby to znacznie bardziej zaawansowany model niż obecne stosowanie ogólnie zdefiniowanych produktów konopnych.

Czy przyszły lek musi zawierać THC?

Niekoniecznie.

Jednym z najciekawszych wniosków wynikających z badań THC jest możliwość wykorzystania wiedzy o jego mechanizmach bez stosowania samego psychoaktywnego kannabinoidu.

Jeżeli naukowcy ustalą, że konkretny element działania THC odpowiada za efekt przeciwdrgawkowy, możliwe będzie zaprojektowanie cząsteczki działającej bardziej selektywnie.

Taki lek mógłby zachowywać pożądane działanie bez powodowania charakterystycznego odurzenia.

Badania nad syntetycznymi analogami kannabinoidów oraz innymi modulatorami układu endokannabinoidowego właśnie dlatego są tak interesujące.

Przegląd z 2025 roku opisuje między innymi H2CBD, czyli syntetyczny analog CBD, który w eksperymentalnym modelu napadów wykazywał właściwości przeciwdrgawkowe porównywane z CBD.

Pokazuje to, że rozwój terapii kannabinoidowych nie musi oznaczać prostego stosowania substancji znajdujących się naturalnie w roślinie.

Inne kannabinoidy jako konkurencja dla THC

THC i CBD są najbardziej znane, ale zainteresowanie naukowców obejmuje również inne związki.

CBDV jest strukturalnie podobne do CBD i było badane pod kątem właściwości przeciwdrgawkowych.

THCV różni się natomiast od THC długością łańcucha bocznego i wykazuje odmienną farmakologię.

Badane jest również THCA, czyli kwas tetrahydrokannabinolowy będący prekursorem THC w roślinie.

Każda z tych substancji może potencjalnie posiadać inny profil działania.

Współczesne badania przesuwają się więc z pytania „czy konopie działają?” do znacznie bardziej szczegółowego pytania „który związek, na jaki cel molekularny, w jakiej dawce i w jakim typie padaczki działa najlepiej?”.

Dlaczego badania nad THC nadal są potrzebne?

Mimo wszystkich ograniczeń nie oznacza to, że badania nad THC powinny zostać porzucone.

Wręcz przeciwnie.

Sprzeczne wyniki są często sygnałem, że mechanizm jest bardziej skomplikowany, niż początkowo zakładano.

Jeżeli THC działa przeciwdrgawkowo w jednym modelu, a prodrgawkowo w innym, zrozumienie przyczyny tej różnicy może ujawnić ważne informacje o samej epileptogenezie.

Być może chodzi o różne populacje receptorów CB1.

Być może kluczowa jest transmisja GABA-ergiczna.

Być może znaczenie ma dawka lub czas ekspozycji.

Każda z tych odpowiedzi może prowadzić do opracowania nowych leków.

Dlatego THC jest ważne dla badań neurologicznych nawet wtedy, jeśli nigdy nie stanie się standardowym lekiem przeciwpadaczkowym.

Granica pomiędzy potencjałem a terapią

W dyskusji o THC warto bardzo wyraźnie rozdzielić trzy poziomy wiedzy.

Pierwszy to biologiczna możliwość działania.

THC zdecydowanie spełnia ten warunek, ponieważ wpływa na receptory i sieci neuronalne związane z pobudliwością.

Drugi poziom to działanie w modelach eksperymentalnych.

Także tutaj istnieją dowody na efekt przeciwdrgawkowy, ale są one niejednorodne.

Trzeci poziom to skuteczność i bezpieczeństwo potwierdzone w wysokiej jakości badaniach klinicznych.

Właśnie na tym poziomie THC nadal posiada znaczące braki.

Tymczasem to trzeci poziom ma największe znaczenie dla decyzji terapeutycznych.

Dlaczego CBD pozostaje punktem odniesienia?

CBD jest obecnie naturalnym punktem odniesienia dla każdego nowego badania kannabinoidów w padaczce.

Nie dlatego, że jest idealnym lekiem.

CBD może powodować działania niepożądane i wchodzić w interakcje z innymi lekami.

Jednak jego skuteczność w określonych zespołach została wykazana w randomizowanych badaniach.

Dlatego nowa terapia zawierająca THC powinna być oceniana nie tylko względem placebo, ale w niektórych przypadkach również względem istniejących terapii kannabidiolowych.

Najważniejsze byłoby ustalenie, czy dodanie THC daje korzyść, której nie można osiągnąć samym CBD.

Jeżeli nie, trudno byłoby uzasadnić dodatkowe ryzyko psychoaktywności.

Coraz dokładniejsze badania mechanizmów

Nowoczesne techniki laboratoryjne pozwalają badać działanie kannabinoidów znacznie precyzyjniej niż kilkadziesiąt lat temu.

Można analizować aktywność pojedynczych populacji neuronów.

Można selektywnie usuwać receptory CB1 z określonych typów komórek.

Można obserwować zmiany aktywności całych sieci neuronalnych.

Takie badania mogą pomóc ustalić, dlaczego aktywacja CB1 czasami hamuje, a czasami ułatwia aktywność napadową.

Jeżeli receptor CB1 na zakończeniach glutaminergicznych odpowiada za działanie ochronne, a CB1 na zakończeniach GABA-ergicznych za efekt przeciwny, potencjalny przyszły lek mógłby próbować oddziaływać selektywnie.

THC takiej selektywności nie posiada.

Znaczenie dawki w nowych badaniach

Jednym z największych błędów byłoby traktowanie THC jako substancji mającej liniową zależność pomiędzy dawką a potencjalnym działaniem przeciwdrgawkowym.

W przypadku złożonej farmakologii kannabinoidów możliwe są krzywe dwufazowe.

Oznacza to, że niewielka dawka może wywołać określony efekt, a większa dawka zupełnie inny.

Jeżeli takie zjawisko występuje w kontroli pobudliwości neuronalnej, znalezienie odpowiedniego okna terapeutycznego będzie kluczowe.

Przyszłe badania powinny więc obejmować kilka poziomów ekspozycji.

Nie wystarczy porównać jednej przypadkowo wybranej dawki THC z placebo.

Znaczenie wieku pacjenta

Wiek może znacząco zmieniać działanie kannabinoidów.

Mózg dziecka różni się od mózgu osoby dorosłej.

Układ endokannabinoidowy uczestniczy w rozwoju układu nerwowego, dlatego ekspozycja na zewnętrzne kannabinoidy w okresie dojrzewania może mieć odmienne konsekwencje niż u osoby dorosłej.

Z kolei u osób starszych znaczenie mogą mieć współistniejące choroby oraz większa liczba przyjmowanych leków.

Z tego względu nie powinno się automatycznie przenosić wyników badań z jednej grupy wiekowej na inną.

Potencjalne zastosowanie THC w padaczce pediatrycznej wymagałoby szczególnie mocnych danych dotyczących bezpieczeństwa.

Znaczenie płci biologicznej

Coraz więcej badań neurologicznych zwraca uwagę na możliwe różnice związane z płcią biologiczną.

Hormony płciowe mogą wpływać na pobudliwość neuronalną i próg drgawkowy.

U części kobiet istnieją wyraźne zależności pomiędzy cyklem hormonalnym a częstością napadów.

Układ endokannabinoidowy również może wchodzić w interakcje z gospodarką hormonalną.

Dlatego przyszłe badania THC powinny analizować wyniki nie tylko dla całej grupy, ale również pod kątem potencjalnych różnic między kobietami i mężczyznami.

Ciąża i szczególna ostrożność

Padaczka u kobiet w ciąży wymaga szczególnie ostrożnego prowadzenia.

Z jednej strony napady mogą stanowić zagrożenie dla matki i płodu.

Z drugiej strony dobór leków musi uwzględniać bezpieczeństwo rozwijającego się dziecka.

THC przechodzi przez bariery biologiczne i może oddziaływać na rozwijający się układ nerwowy.

Brak jest podstaw, aby traktować THC jako bezpieczny środek przeciwpadaczkowy w ciąży.

Potencjalne badania w tej populacji byłyby również niezwykle trudne etycznie.

Dlatego zastosowanie THC u ciężarnych z padaczką pozostaje obszarem wymagającym szczególnej ostrożności i nie powinno opierać się na danych pochodzących z populacji ogólnej.

Jak może wyglądać przyszłe badanie idealne?

Idealne badanie THC w padaczce powinno być wieloośrodkowe i obejmować dużą grupę pacjentów z dokładnie zdefiniowanym typem padaczki.

Pacjenci powinni mieć ustabilizowane leczenie podstawowe.

Następnie należałoby losowo przydzielić ich do kilku grup otrzymujących różne dawki THC lub placebo.

Jeszcze bardziej interesujące byłoby porównanie THC, CBD oraz kombinacji obu substancji.

Badanie powinno trwać odpowiednio długo.

Należałoby prowadzić dokładny elektroniczny dziennik napadów.

Część pacjentów powinna być monitorowana EEG.

Trzeba byłoby oznaczać stężenia kannabinoidów we krwi.

Równocześnie należałoby wykonywać testy pamięci, uwagi i funkcji wykonawczych.

Tylko taki projekt pozwoliłby dokładnie ocenić rzeczywisty stosunek korzyści do ryzyka.

Dlaczego potrzebne są niezależne badania?

W przypadku każdej szybko rozwijającej się terapii ważne jest, aby wyniki pochodziły z różnych niezależnych ośrodków.

Pojedyncze badanie może przypadkowo dać wyjątkowo dobry albo wyjątkowo zły rezultat.

Jeżeli jednak podobny wynik zostaje powtórzony w kilku krajach i przez niezależne zespoły badawcze, wiarygodność wniosku znacząco rośnie.

Dotyczy to szczególnie produktów konopnych, wokół których istnieją duże interesy komercyjne i jednocześnie silne społeczne oczekiwania.

Najbardziej wartościowe będą zatem badania o przejrzystej metodologii, z wcześniej określonymi punktami końcowymi oraz pełnym raportowaniem zarówno wyników pozytywnych, jak i negatywnych.

Czego nadal nie wiemy o THC i padaczce?

Lista niewiadomych pozostaje długa.

Nie znamy optymalnej dawki.

Nie wiadomo, jaki typ padaczki miałby największe prawdopodobieństwo odpowiedzi.

Nie znamy idealnej proporcji THC do CBD, jeśli w ogóle taki optymalny stosunek istnieje.

Nie wiadomo, czy długotrwała ekspozycja prowadzi do utraty potencjalnej skuteczności przeciwdrgawkowej.

Nie ustalono pełnego zakresu interakcji z lekami przeciwpadaczkowymi.

Nie ma również wystarczającej wiedzy pozwalającej dokładnie przewidzieć, u których pacjentów THC może potencjalnie zwiększyć ryzyko napadów.

Te pytania stanowią dziś ważniejsze wyzwanie badawcze niż samo stwierdzenie, że THC oddziałuje na mózg.

Kierunek badań w najbliższych latach

Badania nad kannabinoidami prawdopodobnie będą coraz bardziej precyzyjne.

Zamiast testowania szerokich ekstraktów naukowcy będą mogli porównywać poszczególne cząsteczki i dokładnie kontrolowane proporcje.

Duże znaczenie mogą mieć badania farmakogenetyczne.

Rozwój ciągłego monitorowania neurologicznego pozwoli dokładniej liczyć napady.

Coraz bardziej zaawansowane techniki obrazowania i badań elektrofizjologicznych mogą natomiast pokazać, które sieci neuronalne reagują na THC.

Możliwe jest również opracowywanie cząsteczek działających na układ endokannabinoidowy bez wywoływania typowej psychoaktywności.

Właśnie taki kierunek może ostatecznie okazać się ważniejszy dla epileptologii niż stosowanie samego THC.

THC pozostaje jednak istotnym elementem tych badań, ponieważ pozwala lepiej zrozumieć rolę receptorów kannabinoidowych w regulowaniu pobudliwości mózgu.

Podsumowanie

THC i padaczka to temat znacznie bardziej złożony, niż mogłoby wynikać z uproszczonych informacji pojawiających się w internecie. Sam fakt, że konopie zawierają substancje oddziałujące na układ endokannabinoidowy, nie oznacza jeszcze, że każdy kannabinoid posiada potwierdzone działanie przeciwpadaczkowe. Współczesne badania bardzo wyraźnie pokazują różnicę pomiędzy THC a CBD. To właśnie oczyszczony kannabidiol posiada obecnie zdecydowanie mocniejsze dowody kliniczne dotyczące skuteczności w wybranych ciężkich zespołach padaczkowych, natomiast rola THC nadal pozostaje niejednoznaczna.

THC oddziałuje przede wszystkim na receptory kannabinoidowe CB1 znajdujące się licznie w ośrodkowym układzie nerwowym. Mechanizm ten sprawia, że substancja może wpływać na uwalnianie neuroprzekaźników i w konsekwencji zmieniać pobudliwość sieci neuronalnych. Z punktu widzenia padaczki jest to szczególnie interesujące, ponieważ napady powstają w wyniku nieprawidłowej i nadmiernie zsynchronizowanej aktywności neuronów. Nie oznacza to jednak, że aktywacja receptorów CB1 zawsze będzie prowadziła do zahamowania napadu.

Jedną z największych trudności jest to, że receptory CB1 występują zarówno w neuronach związanych z transmisją pobudzającą, jak i w układach odpowiadających za hamowanie aktywności neuronalnej. THC może więc w określonych warunkach ograniczać uwalnianie glutaminianu, ale jednocześnie wpływać na transmisję GABA-ergiczną. Efekt końcowy zależy od tego, które sieci neuronalne zostaną silniej zmodyfikowane.

To właśnie ten mechanizm pomaga wyjaśnić, dlaczego badania przedkliniczne dotyczące THC nie dają jednolitych rezultatów.

W części modeli zwierzęcych THC wykazywało działanie przeciwdrgawkowe. W innych pozostawało bez istotnego wpływu na aktywność napadową. Istnieją również eksperymenty i obserwacje wskazujące, że w określonych warunkach ekspozycja na THC może sprzyjać występowaniu drgawek.

Nie powinno się zatem przedstawiać THC ani jako substancji jednoznacznie przeciwdrgawkowej, ani jako związku, który zawsze wywołuje napady.

Aktualny obraz naukowy jest znacznie bardziej skomplikowany.

Kluczowym problemem pozostaje brak odpowiednio dużej liczby wysokiej jakości badań klinicznych obejmujących pacjentów z konkretnymi typami padaczki. Dla THC nie istnieje obecnie baza dowodów porównywalna z badaniami przeprowadzonymi dla farmaceutycznego CBD.

To właśnie randomizowane badania kliniczne pozwoliły wykazać skuteczność oczyszczonego kannabidiolu w określonych zespołach padaczkowych, między innymi w zespole Dravet i zespole Lennoxa-Gastauta. Takiego poziomu potwierdzenia nie można obecnie przypisać THC.

Dlatego niezwykle ważne jest rozróżnienie pojęć „konopie”, „kannabinoidy”, „CBD”, „THC” oraz „medyczna marihuana”.

Nie są to określenia oznaczające to samo.

Informacja, że lek pochodzenia kannabinoidowego jest stosowany w epileptologii, nie oznacza automatycznie, że psychoaktywne THC posiada identyczną skuteczność.

Podobnie poprawa obserwowana u osoby używającej preparatu zawierającego zarówno CBD, jak i THC nie pozwala stwierdzić, który składnik odpowiada za efekt.

Jednym z najciekawszych kierunków współczesnych badań są właśnie preparaty zawierające kombinacje kannabinoidów.

Pojawiają się obserwacje pacjentów z padaczką lekooporną, u których podczas stosowania takich preparatów dochodziło do znaczącego zmniejszenia liczby napadów, a niekiedy nawet do długich okresów wolnych od napadów. Dane te są interesujące i uzasadniają dalsze badania, jednak nadal nie pozwalają przypisać efektu wyłącznie THC.

Potrzebne są badania porównujące oczyszczony CBD z dokładnie kontrolowanymi kombinacjami CBD i THC.

Dopiero wtedy możliwe będzie ustalenie, czy dodanie THC rzeczywiście zwiększa skuteczność przeciwdrgawkową.

Jeżeli dodatkowa korzyść nie zostałaby wykazana, trudno byłoby uzasadnić włączanie psychoaktywnego kannabinoidu do terapii, skoro wiąże się on z dodatkowym ryzykiem działań niepożądanych.

Jeżeli natomiast określona niewielka dawka THC okazałaby się poprawiać działanie CBD lub klasycznych leków przeciwpadaczkowych, mogłoby to otworzyć zupełnie nowy obszar terapii.

Na obecnym etapie pozostaje to jednak pytaniem badawczym.

Bardzo istotnym zagadnieniem jest dawka.

THC nie jest substancją, w przypadku której można założyć prostą zasadę „im więcej, tym lepiej”.

W farmakologii kannabinoidów możliwe są nieliniowe zależności pomiędzy dawką a działaniem. Niewielka ekspozycja może wpływać na układ nerwowy inaczej niż duża dawka.

Zwiększanie ilości THC może przede wszystkim nasilać działania psychoaktywne.

Mogą pojawiać się zaburzenia pamięci, uwagi i koncentracji, spowolnienie czasu reakcji, zmiany percepcji, lęk, dezorientacja oraz zaburzenia koordynacji.

U pacjenta z padaczką jest to szczególnie ważne, ponieważ sama choroba oraz część leków przeciwpadaczkowych mogą już powodować problemy poznawcze i senność.

Dlatego ewentualna terapia THC nie mogłaby być oceniana wyłącznie na podstawie liczby napadów.

Należałoby analizować również funkcjonowanie poznawcze, jakość życia, zdolność uczenia się, aktywność zawodową oraz bezpieczeństwo codziennego funkcjonowania.

Szczególną ostrożność należałoby zachować u dzieci i młodzieży.

Układ endokannabinoidowy uczestniczy w rozwoju mózgu, a receptory CB1 odgrywają rolę w kształtowaniu sieci neuronalnych. Długotrwałe oddziaływanie psychoaktywnego kannabinoidu na rozwijający się układ nerwowy wymagałoby bardzo mocnego uzasadnienia terapeutycznego.

Właśnie dlatego sukces CBD w leczeniu niektórych dziecięcych zespołów padaczkowych nie powinien być automatycznie przenoszony na THC.

CBD i THC posiadają różny profil działania.

Nie bez znaczenia pozostaje również kwestia tolerancji.

Przy regularnym stosowaniu THC organizm może przystosowywać się do jego obecności. Zmiany funkcjonowania receptorów CB1 mogą powodować stopniowe osłabienie części efektów.

Z perspektywy przewlekłego leczenia padaczki rodzi to ważne pytanie: czy potencjalny efekt przeciwdrgawkowy THC również mógłby z czasem słabnąć?

Jeżeli tak, pacjent mógłby potrzebować coraz większych dawek.

To z kolei mogłoby zwiększać ryzyko działań psychoaktywnych i innych efektów ubocznych.

Równie ważna jest kwestia odstawienia.

Po długotrwałym regularnym używaniu THC mogą wystąpić zaburzenia snu, drażliwość i inne objawy związane z przerwaniem ekspozycji. U osoby z padaczką może mieć to dodatkowe znaczenie, ponieważ niedobór snu sam w sobie jest znanym czynnikiem zwiększającym podatność na napady u części pacjentów.

Oznacza to, że również sposób kończenia ewentualnej terapii musiałby zostać dokładnie przebadany.

Kolejnym problemem są interakcje z lekami przeciwpadaczkowymi.

Pacjenci cierpiący na padaczkę lekooporną często stosują kilka leków jednocześnie. Dodanie kolejnej aktywnej substancji może zmieniać metabolizm pozostałych preparatów.

W przypadku CBD interakcje te są stosunkowo dobrze opisane, czego przykładem jest klobazam.

Dla THC baza wiedzy jest mniejsza.

Nie oznacza to jednak, że interakcje nie występują.

THC jest metabolizowane w wątrobie z udziałem enzymów, które mogą również uczestniczyć w metabolizmie innych leków. Z tego względu samodzielne dołączanie produktów o wysokiej zawartości THC do terapii przeciwpadaczkowej może prowadzić do trudnych do przewidzenia zmian.

Znaczenie ma również droga podania.

THC przyjęte doustnie nie działa identycznie jak THC dostarczane drogą inhalacyjną.

Po inhalacji stężenie substancji we krwi szybko rośnie, a efekt pojawia się stosunkowo szybko.

Po podaniu doustnym działanie rozwija się wolniej, ale może utrzymywać się dłużej. Dodatkowo powstaje aktywny metabolit 11-hydroksy-THC.

Oznacza to, że dwie identyczne nominalnie dawki mogą wywołać zupełnie inny efekt w zależności od sposobu podania.

Z perspektywy neurologii jest to bardzo ważne, ponieważ leczenie przewlekłe wymaga możliwie stabilnego i przewidywalnego działania.

Jednym z największych problemów związanych z produktami konopnymi spoza kontrolowanego obrotu medycznego jest właśnie brak standaryzacji.

Deklarowane stężenie THC może nie odpowiadać rzeczywistej zawartości.

Proporcja THC do CBD może być różna w poszczególnych partiach.

Produkt może zawierać również inne kannabinoidy, substancje dodatkowe albo zanieczyszczenia.

W takiej sytuacji praktycznie niemożliwe staje się ustalenie, jaka substancja odpowiada za poprawę lub pogorszenie stanu pacjenta.

Dlatego badania kliniczne wymagają preparatów o dokładnie określonym składzie.

Warto również zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy naturalnym THC a syntetycznymi kannabinoidami.

Syntetyczne związki występujące w niektórych nielegalnych produktach psychoaktywnych mogą znacznie silniej aktywować receptory CB1 niż THC.

W zatruciach tymi substancjami obserwowano między innymi drgawki i poważne zaburzenia neurologiczne.

Nie należy jednak traktować takich danych jako bezpośredniego dowodu na identyczne działanie THC.

Pokazują one natomiast, że bardzo silna i nieselektywna stymulacja układu kannabinoidowego może mieć poważne konsekwencje.

W przyszłości jednym z najważniejszych kierunków badań może okazać się nie samo THC, lecz selektywna regulacja układu endokannabinoidowego.

THC dostarczyło naukowcom ogromnej wiedzy dotyczącej receptorów CB1 oraz mechanizmów regulujących uwalnianie neuroprzekaźników.

Możliwe jednak, że najlepszy przyszły lek nie będzie THC.

Być może będzie to cząsteczka oddziałująca tylko na określone receptory znajdujące się na neuronach glutaminergicznych.

Inną możliwością jest wpływanie na enzymy regulujące poziom naturalnych endokannabinoidów.

Takie rozwiązanie mogłoby pozwolić na zwiększenie działania układu endokannabinoidowego tylko tam, gdzie organizm sam uruchamia go w odpowiedzi na nadmierną aktywność neuronalną.

Byłoby to potencjalnie bardziej precyzyjne niż aktywowanie receptorów w wielu obszarach mózgu jednocześnie za pomocą THC.

Rosnące zainteresowanie dotyczy również innych kannabinoidów.

CBDV, THCV, THCA oraz syntetyczne analogi związków konopnych są analizowane pod kątem wpływu na pobudliwość neuronalną.

Badania te pokazują, że określenie „terapia kannabinoidowa” prawdopodobnie będzie w przyszłości obejmowało znacznie więcej możliwości niż tylko THC i CBD.

Niektóre z nowych substancji mogą zachowywać potencjalnie korzystne właściwości neurologiczne bez wywoływania typowego odurzenia.

Szczególnie ważny może okazać się rozwój medycyny precyzyjnej.

Padaczka nie jest jedną chorobą.

To bardzo szeroka grupa zaburzeń o różnych przyczynach.

U jednej osoby napady mogą wynikać z mutacji kanału sodowego.

U innej przyczyną może być strukturalna zmiana mózgu.

Jeszcze inny pacjent może mieć zaburzenia związane z procesem zapalnym lub metabolicznym.

Nie należy więc oczekiwać, że jeden kannabinoid będzie działał identycznie we wszystkich tych sytuacjach.

Być może przyszłe badania pokażą, że THC ma zastosowanie tylko w bardzo wąskiej grupie pacjentów o określonym mechanizmie choroby.

Jeżeli uda się znaleźć biomarkery przewidujące odpowiedź na leczenie, terapia mogłaby zostać skierowana właśnie do takich osób.

Byłoby to ogromnym postępem w porównaniu z obecnym podejściem polegającym na ogólnym pytaniu, czy marihuana pomaga na padaczkę.

Takie pytanie jest z naukowego punktu widzenia po prostu zbyt szerokie.

Znacznie właściwiej byłoby pytać, czy określony kannabinoid w konkretnej dawce może zmniejszyć konkretny typ napadów u pacjentów posiadających określone cechy biologiczne.

Tego rodzaju precyzja będzie prawdopodobnie charakterystyczna dla kolejnej generacji badań.

Ważną rolę odegrają również nowe technologie.

Elektroniczne dzienniki napadów mogą poprawić dokładność monitorowania choroby.

Urządzenia noszone na ciele mogą pomagać w automatycznym wykrywaniu niektórych napadów.

Długoterminowe EEG może umożliwić obserwowanie zmian aktywności mózgu podczas stosowania określonego kannabinoidu.

Oznaczanie stężenia THC i jego metabolitów we krwi pozwoli natomiast sprawdzać, czy istnieje określone okno terapeutyczne.

Takie badania mogą ostatecznie odpowiedzieć na pytanie, czy przeciwdrgawkowy potencjał obserwowany w części eksperymentów laboratoryjnych można wykorzystać u ludzi.

Aktualnie nie można jednak traktować THC jako zamiennika standardowego leczenia przeciwpadaczkowego.

Nie istnieją wystarczające dane pozwalające ustalić uniwersalną terapeutyczną dawkę THC dla pacjentów z padaczką.

Nie można również stwierdzić, że zwiększanie ilości THC prowadzi do coraz większej ochrony przed napadami.

W określonych warunkach może być wręcz odwrotnie.

Samodzielne odstawianie leków przeciwpadaczkowych i zastępowanie ich produktami konopnymi może być szczególnie ryzykowne.

Nagła zmiana leczenia może doprowadzić do zwiększenia częstości napadów, a w skrajnych sytuacjach do wystąpienia stanu padaczkowego.

Stan padaczkowy jest poważnym stanem neurologicznym wymagającym szybkiej pomocy medycznej.

THC nie jest obecnie uznanym lekiem ratunkowym stosowanym do przerywania takiego zdarzenia.

Warto również pamiętać, że zmiana liczby napadów po rozpoczęciu używania produktu zawierającego THC nie zawsze oznacza bezpośredni efekt samego kannabinoidu.

THC może zmieniać jakość snu.

Może wpływać na poziom lęku.

Może być stosowane razem z alkoholem.

Może powodować pomijanie dawek leków albo zmianę codziennego trybu życia.

Każdy z tych czynników może pośrednio wpływać na kontrolę padaczki.

Właśnie dlatego pojedyncze doświadczenia pacjentów, choć ważne i warte uwagi, nie mogą zastępować kontrolowanych badań.

Podobnie należy interpretować opisy spektakularnych popraw.

Mogą one wskazywać na rzeczywisty efekt i stanowić punkt wyjścia do kolejnych eksperymentów.

Nie pozwalają jednak określić, jak często taka reakcja występuje w całej populacji.

Równie ważne są informacje o przypadkach pogorszenia choroby.

Nauka potrzebuje zarówno danych pozytywnych, jak i negatywnych.

Tylko wtedy można obiektywnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka.

Najważniejszym wnioskiem płynącym z aktualnych badań jest więc to, że THC rzeczywiście posiada zdolność modyfikowania mechanizmów związanych z aktywnością napadową, ale kierunek tego wpływu nie jest dostatecznie przewidywalny.

Nie oznacza to braku potencjału.

Oznacza natomiast, że pomiędzy interesującym mechanizmem biologicznym a potwierdzoną terapią kliniczną istnieje bardzo duża różnica.

CBD przebyło znaczną część tej drogi dzięki kontrolowanym badaniom klinicznym.

THC nadal znajduje się zdecydowanie wcześniej.

Przyszłość może przynieść kilka możliwych scenariuszy.

Być może okaże się, że niewielka dawka THC zwiększa skuteczność CBD w określonych zespołach padaczkowych.

Być może zostanie odkryta szczególna grupa pacjentów odpowiadających właśnie na THC.

Możliwe też, że badania wykażą zbyt niekorzystny stosunek działań psychoaktywnych do efektu przeciwdrgawkowego.

Jeszcze inna możliwość polega na tym, że badania THC doprowadzą przede wszystkim do stworzenia nowych leków działających na te same mechanizmy, ale pozbawionych psychoaktywności.

Każdy z tych scenariuszy pozostaje obecnie możliwy.

Dlatego THC jest ważnym elementem współczesnych badań nad padaczką, ale nie powinno być przedstawiane jako potwierdzony i uniwersalny sposób jej leczenia.

Najsilniejsze kliniczne dowody w obszarze kannabinoidów nadal dotyczą oczyszczonego CBD stosowanego w określonych ciężkich zespołach padaczkowych.

W przypadku THC wiedza pochodzi przede wszystkim z badań mechanistycznych, doświadczeń przedklinicznych, obserwacji klinicznych oraz coraz liczniejszych danych z rzeczywistej praktyki.

Wszystkie te źródła pomagają lepiej zrozumieć potencjał kannabinoidu, ale nie zastępują dużych randomizowanych badań.

Najbliższe lata mogą mieć duże znaczenie dla całego obszaru.

Rozwój genetyki, zaawansowanego EEG, cyfrowego monitorowania napadów, farmakologii receptorów kannabinoidowych i analizy biomarkerów może pozwolić znacznie dokładniej określić, kiedy modulowanie układu endokannabinoidowego pomaga, a kiedy może szkodzić.

Może się okazać, że pytanie o THC i padaczkę nie będzie miało jednej odpowiedzi dla wszystkich pacjentów.

Odpowiedź może zależeć od konkretnego zespołu padaczkowego, mechanizmu molekularnego, wieku, stosowanych leków, dawki THC, proporcji CBD do THC oraz wielu indywidualnych cech organizmu.

To właśnie dlatego współczesne badania odchodzą od prostych ocen typu „działa” lub „nie działa”.

Coraz większe znaczenie ma identyfikowanie konkretnych mechanizmów, populacji pacjentów oraz zakresów dawek.

THC pozostaje substancją naukowo fascynującą właśnie dlatego, że jego działanie na pobudliwość neuronalną jest tak złożone.

Może być jednocześnie narzędziem pozwalającym lepiej poznać działanie mózgu oraz punktem wyjścia do projektowania nowych leków.

Nie wiadomo jeszcze, czy samo THC stanie się kiedyś ważnym elementem standardowej terapii padaczki.

Znacznie bardziej prawdopodobne jest jednak, że wiedza zdobyta podczas badań THC i całego układu endokannabinoidowego będzie miała coraz większe znaczenie dla rozwoju przyszłej epileptologii.

Obecnie najrozsądniejszy wniosek pozostaje ostrożny: THC wykazuje potencjał biologiczny związany z kontrolą pobudliwości neuronalnej, lecz jego działanie przeciwdrgawkowe u człowieka nie zostało potwierdzone na poziomie pozwalającym traktować go jako standardowy lek przeciwpadaczkowy. Jednocześnie istnieją sygnały wskazujące, że u części osób i w określonych warunkach THC może działać inaczej, włącznie z możliwością zwiększania podatności na napady.

Dlatego dalsze badania powinny koncentrować się nie na udowadnianiu z góry przyjętej tezy, że THC jest korzystne albo szkodliwe, ale na dokładnym określeniu warunków, w których pojawia się każdy z tych efektów.

Dopiero takie podejście pozwoli ustalić rzeczywiste miejsce THC w przyszłości leczenia padaczki.